Domovuulo, Pie en Zuur

Op toer door het achterland van het district Jirapa. Een paar maanden geleden zijn national volunteers van PRONET op pad geweest om gehandicapte kinderen te vinden. Waar zijn  ze, niemand weet dat.. Het resultaat was 95 kinderen met allerlei verschillende en soms meerdere handicaps. Er zijn er veel meer, maar dit is een begin.
Wat betekent dit nu. Ghanezen willen graag getallen en statistieken: hoeveel jongens, hoeveel meisjes, welke handicaps enz. Voor mij was het belangrijk iets met die cijfers te doen, om de cijfers een gezicht te geven. Het zijn kinderen!
In januari komt een medisch team naar Jirapa om kinderen met fysieke handicaps te onderzoeken en te adviseren wat er mogelijk is om hun situatie te verbeteren. Tegelijkertijd is het sinds kort mogelijk een aanvraag te doen voor wat geld uit een potje dat voor onderwijs of hulpmiddelen gebruikt kan worden.
1+1=2. Nu dus op pad om zo'n 30 kinderen met fysieke handicaps te bezoeken in hun huis om ouders er toe te bewegen hun kind te laten onderzoeken om te zien wat er mogelijk is. In de Upper West is standaard geen dokter voor onderzoek, dat doet een 'nurse'. Sommige van deze kinderen zijn nog nooit gezien door iemand met een medische achtergrond. Vitalis is een werknemer van PRONET, die mij op mijn motor rondrijdt en voor de introductie en vertaling zorgt.
Wat een ervaring. Indrukwekkend. Hoe families en kinderen leven. Verstoken van alle hulp.
We bezoeken onder andere een huis in Tuggo. Vrouwen zijn druk in de weer met bonen en mais, de opbrengst van het afgelopen farming seizoen.  We wachten op een bankje van boomstammen. De vader vertelt open met een vriendelijk gezicht wat de situatie is. Domovuulo, een meisje van 11, Pie en Zuur (jongens van 8 en 4, zijn hun 3 kinderen. Ze kunnen kruipen en zitten op de grond. Ze kunnen niet praten, maar maken wel geluiden. Ze zijn al zo vanaf hun geboorte. Als ze ondersteund worden kunnen ze ook staan. De vader gaat ze halen en dan verschijn in een soort van slow motion 3 kruipende kinderen in grote T-shirts, die duidelijk last hebben van het zonlicht. Ze kunnen ook niet goed zien. Alle drie hetzelfde beeld. Het oudste meisje gaat al gauw terug. De kleinste zit vlak bij mij, ik streel hem over zijn handjes en gezicht en hij luistert zichtbaar naar mijn stem. Het gaat ons, ook Vitalis, aan het hart. Kinderen zijn de hulp voor later, voor dit gezin is dat uitzicht er niet. Het zal je maar gebeuren, zover van alles en dan dit lot. Moedig hoe open ze er over praten. Wat zal de toekomst brengen?
De vraag wat voor mogelijkheden deze kinderen in Nederland gehad zouden hebben probeer ik telkens weg te dringen. Zinloos! Maar de vraag blijft komen...

Elections Ghana 2012

In een poging het thuisfront te informeren over de verkiezingen op vrijdag 7 december aanstaande, kan ik – o zo Ghanees – de pagina’s van de websites met algemene informatie niet openen, error of een leeg scherm. Dan maar zo uit mijn hoofd.
Om de 4 jaar zijn er parlementsverkiezingen en presidentsverkiezingen. De 2 grootste partijen die in feite om de macht strijden zijn NDC van huidige president John Mahama en de NPP met voorman Nana Akufo-Addo. Het kan net als in 2008 heel spammend worden. De NDC zou de meer sociale partij zijn, voortgekomen uit de hoek van Gerry Rawlings, menigeen wel bekend van zijn coup en later als gekozen president. Hij doet nu zelf niet mee (je mag niet meer dan 2x gekozen worden), zijn vrouw wilde wel, maar die heeft de verkiezing voor de presidentskandidaat verloren. De afgelopen 4 jaar heeft de NDC geregeerd onder leiding van John Ata Mills, die in de zomer is overleden. Daarvoor was de NPP 8 jaar aan de macht. De NPP zou meer een liberale partij zijn, maar wat ze gedaan hebben istoch ook meer voor de mensen: meer voor scholen, de health insurance card geintroduceerd en het gratis bevallen voor zwangere vrouwen. Dus eigenlijk heel sociale dingen, NDC richt zich meer op wegen en economie. Erg onduidelijk, maar ja bij ons is de VVD en de PVDA ook niet meer zo duidelijk te onderscheiden. De NPP wil gratis voortgezet onderwijs, de NDC zegt dan meteen, wij wilen goede kwaliteit van onderwijs en dan kun je dat niet waarmaken.Er zijn ook meerdere kleine partijen, maar die doen niet echt mee. Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd, de partijtop van de grote partijen bestaat alleen uit mannen.
Wat wij merken van de verkiezingen is de enorme hoeveelheid discussies van iedereen om ons heen. Veel gaat in de lokale taal, dus de essentie missen we vaak. De strekking is: of je nu door de hond of door de kat gebeten wordt en ze beloven van alles maar doen het toch niet. De mensen hebben niet zoveel vertrouwen in de oprechtheid van de bestuurders en politici, het gaat altijd om geld. Enkele weken geleden hebben de parlementsleden zichzelf een salarisverhoging van meer dan 100 % gegeven. Een leerkracht verdient zo’n 600 GHC, de MP’s (member of Parliament) 7000, kan dit zomaar. Naast alle andere voordeeltjes: auto’s reiskostenvergoeding etc. Best wel wat mensen overwegen om niet te gaan stemmen. Het systeem is ook zo manipuleerbaar: Je kunt kiezen waar je geregistreerd wil zijn (als je er maar 3 jaar gewoond hebt). Dus in een zwakke constituency (al die Engelse systemen hebben ze overgenomen!), kun je zomaar wat meer mensen van een bepaalde kleur zoeken om te registreren. Veel mensen willen vredige verkiezingen, ze zijn trots op hun vriendelijke imago. Sommige mensen kiezen nu weer voor de NDC omdat een partij niet in 4 jaar kan laten zien wat ze kunnen.
Wat nog interessant is om te vermelden is, dat in het verleden na een verschuiving van de regeringspartij veel belangrijke posten in het bestuurs- en serviceapparaat worden vervangen: niet met de goede skills, maar van de juiste kleur. Dan begint zo’n organisatie zoals bijvoorbeeld GES met veel nieuwe gezichten, zonder overdracht en begint het weer van voor af aan. Dit een ernstig voorbeeld hoe ontwikkeling en vooeuitgang wordt tegengehouden. Om van de corruptie maar niet te spreken.
Tijdens de campagne heb je bezoeken van hoge partijbonzen, waardoor de stad volledig wordt ontwricht: vol motoren die idiote capriolen uithalen om de aandacht te krijgen, echt levensgevaarlijk en veel vlaggenvertoon. Overal staan borden op wie je moet stemmen. Je vraagt je af waarom mensen zo enthousiast zijn voor een partij, terwijl ze zelf moeten sjacheren om het een beetje voor elkaar te krijgen. Het schijnt dat  mensen betaald krijgen om drukte te maken en als gekken door de straten te rijden. In Wa zijn 2 mensen omgekomen toen president Mahama op bezoek was. Bij bijeenkomsten (ralley’s) worden veel lawaai, muziek, speeches geproduceerd, tot in de nacht. Vandaag is de laatste campagnedag, we zijn verlost van het lawaai. Maar de hanen blijven kraaien en de moskeeën strooien hun gebed over ons uit in de nacht. Zo is er altijd wat.
Wij worden door het Ministerie van Buitenlandse Zaken geadviseerd geen samenscholingen te bezoeken rondom de tijd dat de resultaten bekend worden. VSO pakt het rigoreuzer aan en vraagt ons op 7,8 en 9 decmber thuis te blijven. De meeste mensen verwachten wat hectiek in de grote steden van mensen die zich misdragen, zoals wij dat bij de voetbal ook hebben. Wij gaan vrijdagavond gewoon genieten van de Ghanese sterrenhemel bij Odette en laten de politeke sterren een beetje aan ons voorbijgaan, ofschoon Odette ook wel van een politieke discussie houdt, dus wie weet......

Laatste nieuws: op Facebook kreeg ik - ongevraagd - een berichtje van John Mahama (nou ja, van zijn campagneteam). Spam in Ghana!!

Al bijna thuis.......of toch niet?

We zijn thuis. Hier in Ghana in ons huisje in Wa. Elke keer als we terugkomen van weggeweest, worden we zo hartelijk verwelkomd. Dan kan je niet anders dan je thuis voelen.
Waar is thuis? Uiteindelijk voor ons een beetje in de buurt van de mensen waar we van houden. Over een kleine 3 maanden komen we terug naar de plaats waar ons (t)huis was. We gaan kijken of we losse eindjes kunnen oppikken, of misschien nieuwe steken kunnen opzetten op het breiwerkje wat ons leven is. We gaan veel mensen vasthouden, in de ogen kijken  en genieten van samenzijn.
En daarna komt het leven van alledag. We weten niet hoe dat zal zijn. Na bijna 2 jaar Ghana kunnen we ons voorstellen dat het niet gemakkelijk is om door te gaan waar we gestopt zijn. Die 2 jaar Ghana heeft ons veel gebracht. Het heeft ons geleerd over wat echt belangrijk is. Het heeft ons geleerd over onszelf en ons samen. Het heeft ons geleerd te knokken en meer uit jezelf te halen dan je voor mogelijk houdt. De Ghanese warmte en vriendelijkheid is als een deken, die we misschien in ons koude kikkerlandje wel heel erg missen. Maar we weten dan wel waar we aan toe zijn, we kunnen weer afspraken maken en mensen zijn duidelijk en direct. Hoe zal dat zijn?
Maar voor dat we dat ervaren willen we graag in Ghana wat klussen iets verder brengen, afmaken lukt niet meer. Het zijn per slot van rekening nog bijna 3 maanden, toch? Die willen we ten volle benutten.
3 Maanden waarin we genieten van de sterrenhemel en het liggend maantje als we bij Odette eten. 3 Maanden van hitte en harmatan (stoffige winden van de Sahara). Waarin we best wel zullen balen als de elektriciteit weer uitvalt en de fan het niet doet. Tijd genoeg om nog Ghanese namen op mijn tafelkleed te borduren. Voordat je in slaap valt wegdromen bij de mysterieuze geluiden van de Afrikaanse nacht. Elke nacht om 4 uur wakker worden van de moskeeen en het gekraai van de hanen. Met een goed gevoel de stem van Hassan horen: Grandfather  and young girl. Genieten van de avondjes film kijken en lekker lezen. Nog even wat toertjes op de motor door het Afrikaanse land kunnen maken. Het Ghanese leven nog even met Jaap en Caat kunnen delen. Nog veel kunnen kleuren en spelletjes doen met de kinderen uit de buurt. De Ghanese verkiezingen gaan meemaken. Goed kunnen leven van wat er in Wa te koop is en steeds nieuwe dingen leren, gisteravond zoete aardappel met bonen en tomaat, mmmm. Een bordje havermout met banaan is nergens zo lekker als hier. Tijd waarin we hopen dat onze teenslippers en onze ijskast het nog even volhouden. De tijd van slapen zonder laken of deken en een heerlijke koude douche. Van muggen die wij nog steeds te slim af zijn om malaria te krijgen. Van diarrae en diarrae en diarrae. Van steeds weer versteld staan hoe sterk mensen zijn, hoe moeilijk ze het hebben en hoe ze er toch iets van weten te maken. Van fijn contact met collega's en collega-vrijwilligers.
Ja, 3 maanden van zoveel. Het is heel dubbel. Steeds vaker komt de einddatum om de hoek. Bij het plannen van trainingen: Oh, dus nog maar één waar ik bij ben. Buurmeisje Rameeza, die dacht dat we al vertrokken waren. Mensen die vragen wanneer we weggaan.....
We gaan het meemaken, eerst nog veel van hier en straks weer meer van daar.

De foto's van Picasaweb zijn eventjes niet meer op de blog te zien, omdat het programmaatje niet meer goed werkt. We moeten even kijken of dat op te lossen is.

Fufu stampen

Vandaag staat het maken van fufu met lightsoup op het program. We willen leren hoe fufu moet worden gestampt. Fufu is zo'n essentieel deel van Ghana, eigenlijk van heel Afrika, alleen heet het overal anders. In Wale is het kapalla en een must om te eten.
Sakia onze buurvrouw heeft me een lijstje gegeven met boodschappen: 3 yams, voor 1 cedi tomaten, voor 1 cedi uien, voor 50 pesowa's garden eggs, onga-shrimp-blokjes, wat rode pepertjes en een stuk salmon (lekkere vis, maar geen zalm). Ik koop hem zonder kop om te voorkomen dat de kop ook in de soep terecht komt. Fufu is dus gemaakt van yam en dat is een belangrijk onderdeel van het Ghanese eten, zeker in het noorden, waar veel yam wordt verbouwd en nauwelijks cassave. Yam is een grote knol die gekookt lijkt op een droge aardappel. Er zit een plakkerig stofje in dat door te stampen de yam tot een kleverige puree maakt. Je eet er een pittige soep bij, een lichte soep van tomaat en vis ( zoals wij vandaag eten) of groundnut-soep (pindasoep met green leaves) of okro-soep (slijmerige soep van okro).
Het is prachtig om te zien hoe Sakia alles snijdt met een groot mes, vanuit de losse hand, geen plankje. Garden eggs, tomaten en uien worden gekookt en fijngemalen met een ..... blender, jaja. Maar grinden op een schaal met ribbeltjes en een houten vijzel is ook heel gewoon. De pitjes van de tomaat worden er uit gezeefd en gedroogd om volgend jaar tomaten van te planten.
De yam moet 45 minuten koken om het plakkerige gehalte te vergroten. Er wordt een plastic zak over de pan gedaan omdat de pan te vol is en het water niet teveel moet verdampen. Haar zus en dochter Mousa helpen ook. Vanaf 9 uur tot 12 uur zitten we bij het houtskool-vuurtje. We mogen niet helpen. Het is mooi om te zien hoe er telkens allerlei handelingen worden verricht zonder haast, even wat snijden even wat afspoelen tussendoor, geen tafel, alles op de grond, het is een groot proces en aan het eind is er niet zoveel afwas en is Sakia nauwelijks van haar plaats geweest. Ze heeft wel wat hulptroepen, de kinderen worden ingeschakeld met commando's, geen verzoeken. De buurtkinderen komen spelen en genieten de jongleerkunsten van Rens en proberen het zelf ook met een bal. Bas komt ook even stampen. Staand lukt toch het beste. Seidu, de man van Sakia, helpt ook nog even om staand de techniek van de vallende stamper te oefenen. Het kontakt met de puree moet kort zijn, anders zuigt de stamper zich vast in het kleverige goedje en is het zwaar om de stamper er uit te trekken. Om het gelijkmatig te maken moet er iemand de fufu omdraaien met de handen na elke plof. We vinden het best dapper van Sakia dat ze het aandurft met Bas, Rens en mij. Ze heeft er enorm veel plezier in. Na twaalven is de tafel gedekt en eten we fufu met lightsoup. Er moet wat zout bij en dan vinden we het best lekker, maar of het ons lievelingseten wordt is twijfelachtig.

Eid-al-Adha

Vandaag 26 oktober is het  Eid-al-Adha of  Offerfeest  of  Slachtfeest. Van de twee islamitische feesten het  belangrijkste feest.  Eid-al-Fitr ofwel het Suikerfeest  wordt gevierd na de Ramadan, de vastenmaand en wordt het kleine feest genoemd, het duurt een dag. Eid al-Adha duurt drie dagen en wordt daarom ook wel het grote feest genoemd.  Dit feest markeert het einde van de bedevaart in Mekka (Hadj) en  vindt op de tiende dag van de 12e maand plaats.  Ofschoon Eid al-Adha altijd op dezelfde dag is van de islamitische kalender  varieert de dag van de Gregoriaanse kalender elke jaar  11 dagen. De Gregoriaanse kalender is gebaseerd op de zon, de islamitische kalender op de maan.
Met het vieren van dit feest wordt herdacht dat Ibrahiem (Abraham) gevraagd werd om zijn zoon Ismaël te offeren aan Allah. In de Koran staat het verhaal dat Allah vroeg aan Ibrahiem om zijn zoon Ismaël te offeren om te laten zien dat hij trouw en gelovig was. Toen Ibrahiem zijn zoon met een mes wilde doodsteken, kwam er een engel die zei dat een schaap de plaats van Ismaël mocht innemen.
Dus op de eerste dag van het Offerfeest slacht iedere moslim die er geld voor heeft een schaap, of geit, koe, os, buffel of kameel. Dit gebeurt meestal in het dorp waar de man geboren is. Het vlees wordt in drie stukken verdeeld. Een deel is voor de familie, een deel is voor de buren of vrienden en een deel is voor de armen. Voor het Offerfeest worden de dieren onverdoofd geslacht. Onverdoofd slachten is in Europa en Nederland bij de wet verboden. Voor joden en moslims  in Nederland mag dit alleen in speciaal erkende slachthuizen.
Ook  belangrijk van zowel Eid al-Adha als Eid al-Fitr is het Eid gebed. Dit is op een bepaalde manier de gebeden opzeggen, alles in navolging van de Profeet. Er zijn wel verschillende etiquettes. De mooiste kleren worden aangetrokken en vrouwen zijn ook welkom. Rens heeft het grote Eid gebed in het Jubileepark bijgewoond (zie filmpje).
Vandaag start het voorbereiden van de maaltijden. Het delen is een belangrijk gebruik  bij het vieren van het Offerfeest. De buren hebben ons voorzien van een lekkere maaltijd. Mousa, dochter van Sakia kwam met een pak lekker sap.  Rens is na het Eidgebed uitgenodigd bij een jongeman thuis voor fufu met groundnutsoup met koeienmaag. Hij heeft het dapper geprobeerd.
Iedereen ziet er mooi uit, vrouwen met prachtige jurken en hoofddoeken. De buurtkinderen zien er allemaal op hun eid-al-adha-best uit, prachtig! Veel kinderen hebben ook nieuwe schoenern, de meisjes lakschoenen met hakjes en strikjes.

Rens in Ghana

Hij is er! Lang weten we niet of het er van zal komen, maar op vrijdag 19 oktober arriveert Rens in Wa. Het ziet er even naar uit dat hij in Accra  naar het verkeerde busstation wordt gebracht, maar uiteindelijk - met veel geluk, zoals dat met Rens vaker gaat - arriveert hij op het goede busstation. De eerste bussen die in Wa arriveren, laten ons nog even ongewis, maar in de laatste bus zit hij dan toch!
We verwachten dat hij na een vermoeiende reis van dagen (op zaterdag al in Gent vertrokken) ineen zal storten na een reis met de nachtbus van ruim 12 uur en de hoge temperaturen. Maar nee, helemaal fit om dit avontuur aan te gaan. Erg leuk om hem Wa te laten zien, erg fijn om bij te kletsen, super om hem dichtbij te hebben. We zijn weer voorzien van koffie en zakken met pure hagelslag. Ook 2 chocoladeletters hoorden bij de verrassing (en wij wachten niet tot 5 december!). Veel spullen om de buurtkinderen te amuseren (strijkkralen, verf, kleurpotloden, kleurboeken, memory met dank aan Marthe). Met een vogelboek van Ghana hopen we de mooie vogels hier van een naam te voorzien. De otoscopen voor de toolkit hebben door Rens hun weg naar Ghana gevonden. Een volleybal en jongleerballen zullen ook hun nut wel weten te bewijzen de komende tijd. De afgelopen periode veel foto's gemaakt van de buurtkinderen, via het Kruidvat af laten drukken en door Rens mee laten nemen. Hier is de kwaliteit erg slecht en afdrukken is wel 10x zo duur. De kinderen waren er allemaal superblij mee en we hebben alweer nieuwe foto's moeten maken van allelei buurtgenoten die ook een foto willen. Da's weer een taak voor Jaap als hij in januari komt. Odette is blij met haar hoofdlampje om te koken in haar restaurant als de "lights off" zijn en dat gebeurt met vlagen dagelijks. Zoals deze dagen, helaas.
Ook de kinderen van onze buurt weten Rens al te vinden. Hij heeft al kennis gemaakt met Hassan en Odette. We gaan er van genieten!

BEST-for children training

Dinsdag 2 oktober was een belangrijke dag voor het toolkit project BEST-for-children, waarover ik al eerder heb bericht.  Zestien teachers van 8 scholen werden getraind om kinderen te screenen op gehoor en gezichtsvermogen. Zoals altijd wilde ik teveel, maar ik was er ook goed in om de essentie over te brengen. Voor sommige leerkrachten is het best wel hooggegrepen, maar ze zijn met tweeën van een school en kunnen elkaar helpen. Het motto was: A bad screening is worse than no screening. Dus gehamerd om het goed en precies te doen. Andere leerkrachten waren vlot van begrip en stelden goeie vragen. Ze waren allemaal erg betrokken, dus hopen maar dat dat een goede basis is om goed te testen. Veel leerkrachten hadden problemen met hun gezichtsvermogem en gehoor, zo bleek!  Een leerkracht was zo slechtziend, dat ik me afvraag of ze de kinderen in haar klas kan zien, van die donkere gezichtjes in een donker klaslokaal??
Na een maand van screenen evalueren we hoe het gegaan is. Daarna zullen we bekijken hoe we verder kunnen. Deze stap is weer gezet. Foto's vind je hierboven.

Bericht van Fons

Ons Fons heeft weer wat mensen blij gemaakt. Graag willen we dat met jullie delen. 

Bayor, de dove jongen die we als eerste gesponsord hebben met gereedschap, hebben we nu ook blij gemaakt met hout. Hij is klaar met zijn vakopleiding en gaat nu als volleerd timmerman aan de slag. Zijn leerkrachten zijn zo positief over hem, dat je hem zeker een  kans gunt om een goed  bestaan op te bouwen. 

We hebben van Ons Fons ook een klein stukje van het MIRC project gefinancierd. Bas heeft laten zien dat het mogelijk is om jongeren, die nog nooit een computer hebben gezien, toch kunnen ervaren wat een computer is. Iedereen die erbij betrokken was, wilde graag ermee doorgaan. GES heeft het project "geadopteerd" en moet nu ownership gaan nemen door ict-leerkrachten te leveren die naar de scholen kunnen met een MIRC-box met 5 laptops. Het begin van een mooie ontwikkeling...

Bakuori, een gehandicapte man in een rolstoel in Wa heeft een matras gekregen Hij loopt tegen de 40 en met zijn lijf is een matras niet bepaald een luxe.

Ik heb een support-groep voor families van kinderen met handicaps bijgewoond in Lawra. Ik was onder de indruk  hoe belangrijk het is dat mensen delen met elkaar dat ze "zo'n" kind hebben, en ze ervaren dat ze niet alleen staan. Ze krijgen informatie over allerlei onderwerpen die met hun kind en gezondheid te maken hebben. In Ghana bestaan nog allerlei vreemde beelden dat deze kinderen heksen of boze geesten zijn. Het kan ook besmettelijk zijn. Het komt nog steeds voor dat deze kinderen worden doodgemaakt of achtergelaten. Ze krijgen een health-inssurance-kaart als ze die nog niet hebben, waarmee ze gebruik kunnen  maken van de basisvoozieningen van de gezondheidszorg. Zo belangrijk!. Kinderen spelen, waar het kan, samen. Ze krijgen wat eten. Er worden spelletjes gedaan. Wat een fijne sfeer. Wat me erg trof was een jonge moeder die vertelde wat ze de vorige keer geleerd had: "Ik heb dit kind gekregen en ik zal ervoor zorgen". Dit SNAP-programma (Special Needs Awareness Program) heeft Ons Fons ook gesponsord. De volgende bijeenkomst (elke 1e woensdag van de maand) wordt door jullie gefinancierd! Ik vind het zo inspirerend dat we in Jirapa nu proberen een commitee te vormen van belanghebbenden om over zo'n groep na te denken!

De  Deputy Director van GES van Wa is met pensioen gegaan. Hij is een erg aardige man man, die ons een half jaar Wale les heeft gegeven. Daarnaast is hij erg betrokken bij het onderwijs. We hebben hem als afscheidcadeau een project laten uitkiezen. Hij heeft ervoor gekozen om een Junior High School  in Dapoeoa, waar Bas met zijn laptops les heeft gegeven, te voorzien van electriciteit. Een belangrijke stap.

Wat nog in het vat zit, is het maken van een kap voor de embosser van Ismail Salifu, de resourceteacher van de blinde studenten van Wa Senior High School. Met hem heb ik de braille-bibliotheek gemaakt. Via Ghana Braille Press komt geen enkele Braille-studieboek beschikbaar en nu komen ze met vragen bij hem! Zijn gehoor begint heel erg na te laten, want het printen van Braille gaat met veel lawaai gepaard en hij zit daar uren naast. Om te zorgen dat blinde studenten nog lang van hem kunnen profiteren is dit een mooie bijdrage, De originele kap is te duur, maar hij heeft - als technische man - het allemaal uitgezocht en er wordt lokaal een kap gemaakt.

We reserveren ook nog wat geld voor  Mabel van Child Support. We zijn aan het begin van dit jaar gestart als haar Foster Parents en hierna volgen nog 2 jaar waarin we onze bijdrage moeten leveren. Mabel was dit jaar de 2e van de klas. Ze is een bescheiden meisje met een prachtige lach. Ze kan mooi zingen. De kinderen van Child Support nemen een CD op om geld in te zamelen en Mabel is een van de solisten!

Allemaal super bedankt!

Inclusion in de praktijk

Ik ben naar Ghana vertrokken als Inclusive Education officer van Regional GES. Inclusief onderwijs is alle kinderen opvangen in de basisschool met onderwijs op maat, afgestemd op de onderwijsbehoeften van het kind. Een mond vol en het klinkt mooi. Nu is inclusief onderwijs in Nederland nooit gerealiseerd, wij hebben alle problemen mooi in hokjes gezet voordat iemand sprak over inclusief onderwijs en noemen dat Speciaal Onderwijs. De laatste jaren is er sprake van te streven naar Passend Onderwijs: met behoud van Speciale Scholen de kinderen zoveel mogelijk op maat bedienen in het gewone Basisonderwijs. Daar heeft de regering een stokje voor willen steken vanwege het geld, en door protesten ook weer niet, dus hoe nu de vlag erbij hangt, geen idee.
Deze hele uitleg dient 2 doelen. Ten eerste kan ik nooit een specialist op dit gebied zijn, want ik heb nooit in een inclusief systeem gewerkt. Gelukkig heet ik nu Special Education Needs advisor, die zich toch richt op Inclusion. Daarnaast heb ik me wel verdiept in Inclusief Onderwijs gedurende mijn carrière op de GES (moest toch iets nuttigs doen). In Ghana is het beleid gericht op Inclusief Onderwijs en er wordt dan ook heel veel over geschreven en gepraat. Maar om het nu in de praktijk te brengen is een ander verhaal en zoals overal: het geld ontbreekt.
Uit de aanpakken en doelgroepen heb ik er in mijn projecten 2 gekozen:
1. Kinderen met handicaps opsporen en ze naar school zien te krijgen. Dat doe ik in Kunchene en het schijnt vrij uniek te zijn hoe we dat aanpakken. Door een tip van Ine en Peter heb ik misschien ook nog funding gevonden van het Liliane-fonds voor de kinderen daar en in andere dorpen waar we hierna gaan beginnen. Zij pakken het heel grondig aan en zelfs operaties vergoeden zij! In juni van dit jaar heb ik op de blog bericht over Ngmintuo en Lucy. Ze  worden nu definitief aangemeld op school (hoop ik..).
2. Een andere aanpak is het signaleren van kinderen met problemen. Dat gebeurt in Ghana in beperkte mate, maar in het Noorden van Ghana is het bar en boos. Het idee is als je niet weet welke speciale leerbehoeften een kind heeft, hoe kun je dan je aanpak in de klas erop aanpassen. Je moet dus beginnen met onderzoeken wat het probleem is. Ik ben gestart op het terrein van horen en zien, omdat daar in Ghana al veel over bekend is. Er zijn ook speciale scholen voor kinderen die niet of slecht kunnen horen of zien. Dat zijn vaak de ernstige, overduidelijke gevallen. Op gewone scholen blijken vaak kinderen te zitten met een gehoors- of gezichts-probleem, waarvan niemand weet heeft of waarover niet wordt gesproken. Die kinderen worden dan voor dom versleten. Ook gaan kinderen niet op tijd naar de dokter waardoor een te genezen probleem kan eindigen in een blijvende beschadiging. Dat vind ik hier het ergste: een ziekte of beperking die te voorkomen of te genezen was. Op dit moment leg ik de laatste hand aan 10 screening-toolkits met de mooie naam “BEST for children”, BEST staat voor Basic Education Screening Toolkit. Zodra ik wat foto’s heb zal ik ze in een album op Picasa web zetten. TENI sponsort dit project. Het wordt een koffertje met screeningsmaterialen en vier manuals. We starten met 8 scholen, verdeeld over het district Jirapa. Nu nog beperkt tot het screenen van horen en zien, maar in de toekomst kan het worden uitgebreid naar andere ontwikkelingsgebieden. Het screenen moet eenvoudig zijn en wordt uitgevoerd door leerkrachten die hiervoor worden getraind. Het is meer signaleren: als de screening uitwijst dat er misschien een probleem is moet het kind worden doorgestuurd naar de specialist. Alle kinderen die op de kleuterschool worden aangemeld moeten standaard worden gescreend. Daarnaast worden ook de kinderen gescreend, die op een of andere manier aanleiding geven tot twijfel over zien en horen. Om inclusief onderwijs echt in praktijk te brengen is in het project ook voorzien om alle leerkrachten van de deelnemende scholen te trainen in het aanpassen van je onderwijs aan kinderen met problemen met horen en zien.
Om de toolkit te realiseren is wel wat organisatie vereist, want het moet helemaal van nul af aan bedacht en uitgevoerd worden. We drinken melk om lege blikjes te produceren voor de gehoorstest, de buurman heeft harde steentjes geregeld, het logo is ontworpen, het trainingsprogramma staat in de steigers, veel overleggen met een leerkracht van Wadeaf die (ook met behulp van het Lilianefonds een audiometer heeft gekregen) en met een optometrist van de Eye Clinic Wa, een super aardige, kritische en betrokken jongeman, bij de stichting Medic heb ik 8 gereviseerde otoscopen gekocht tegen kostprijs, Marja heeft 12 afdekbrillen opgestuurd, met een printshop in de weer om de test-kaarten te produceren, stickers met het logo, koffertjes zoeken en de handleidingen hoe te screenen en een met veel tips voor ouders en leerkrachten.  Wat een klus, maar leuk om zo buiten de box iets tot stand te brengen. Eind November, na de train- en screenfase, evalueren we het project en is de bedoeling het uit te breiden naar meer scholen.
Om te zorgen dat het misschien op een andere, meer centrale manier ingevoerd kan worden (dus niet alleen van onderaf, maar ook van bovenaf), heb ik contact met het Assessment Centre van Special Education in Accra en het Education College in Wa. Als ze er iets in zien en willen invoeren, wil ik ze een koffertje cadeau doen (van andermans leer...). Ook dit projekt is uniek voor Ghana, volgens mensen in het onderwijs. Dus duimen jullie mee??

Vakantie deel 3: Burkina Faso

Burkina Faso is het laatste land dat we bezoeken voordat we naar Ghana teruggaan. Het is meer vanwege de route dan dat we echte plannen hebben voor een bezoek. Het wordt afgeraden om in het noorden van Burkina Faso, tegen de grens met Mali, te reizen.  Dat doen we dus ook niet.
We reizen met een minibus, zeg maar onze Hyundai-bus met zo’n 16 passagiers. Ons hotel zou een bus regelen,  wij verwachten een touringcar, maar dat was het dus niet. Allez dan maar….We mogen wel voorin, minder krap, maar wel erg kwetsbaar, ik zit liever middenin. De grens overgang is een van vele verrassingen. Een paar keer stappen mensen uit die later weer aan de kant van de weg staan om in te stappen, blijkbaar om bepaalde controles te vermijden. Ze hebben er allemaal wel lol om. Bij de eerste controle raakt het hulpje van onze chauffeur in een discussie verwikkeld met de politie en hij weet niet van stoppen. Uiteindelijk moet hij “blijven” en gaan we met een ander hulpje verder. Bij de grens blijkt verder dat we tegen hetzelfde bedrag als wij betaalden in Cotonou ter plekke een visum hadden kunnen krijgen. In Cotonou had men andere informatie…

De eerste indrukken van het land zijn een meer islamitische sfeer, meer jurken en sluiers,  sommigen dragen tulbanden als de Touaregs (prachtig!), met vierkanten lemen huizen maar ook ronde Fulani-hutjes, veel koeien, veel ezelkarretjes en het landschap is meer savanne dan in Ghana met minder begroeiing. Later begrijpen we dat Touaregs, die in het zuiden van Mali verblijven, hun land ontvluchten richting Burkina, omdat veel mensen in het zuiden van Mali het niet eens zijn met de overname van de noordelijke provincies door de Touaregs. Het is een lange rechte weg en onze chauffeur dendert met hogesnelheid door, ook in de dorpen, luid toeterend. Hij stopt alleen als er nieuwe passagiers hun hand opsteken. Er zijn regelmatig controles door de politie, bij een ervan moet onze chauffeur zijn papieren achterlaten (terwijl ze al 2 x goedgekeurd waren, snappen jullie het?). Het is ook andere koopwaar die door veelal meisjes wordt aangeboden via de raampjes, niet allemaal even duidelijk, maar de sesamkoekjes zijn overheerlijk. Een keer weigert de bus en moet de motor ontstoft worden door 5 minuten onder luid geraas zwarte roetwolken te produceren.

Ouagadogou is druk, hectisch met veel motors én brommers. We zijn moe en kiezen voor een hotel in het centrum. Er hangt geen bordje op, maar de meisjes zeggen dat het wel een hotel is, beetje vreemd. Maar de tuin is prachtig en we laten ons verleiden. Er wandelt een grote schildpad van een halve meter rond én het Burkinese zusje van Poento, net zo lief en aanhankelijk! De kamer is nog niet klaar en we gaan de stad in en zoeken bij de post een internet-café. Veel gehassel, we worden belaagd om te kopen, kopen en dat vinden we niet fijn. Voor voetgangers is er eigenlijk geen plaats, op de stoep (ja die zijn hier wel itt Ghana) staat koopwaar of geparkeerde auto’s. Aan de rand van de weg is het levensgevaarlijk. We kopen poffertjes op straat, jam jam. Bij terugkeer in het hotel is de kamer nog niet vrij en wij balen daarvan.  Uiteindelijk kunnen we toch terecht in een kamer van iemand anders. Als we ’s avonds in bed liggen probeert deze man onze deur te openen en het duurt een kwartier onder luid telefoneren voordat hij naar een andere kamer wordt gedirigeerd.

De volgende dag krijgen we een rondleiding van een aardige jongeman van 22 jaar, Ousmane, die met zijn familie bronzen beelden maakt. We zien hoe  tin en koper worden gesmolten om daarna in mallen van leem tot kunstwerken te worden veranderd. Het is een familiebedrijf, hij heeft het vak van zijn vader geleerd. Als hij of een ander familielid iets verkoopt wordt de helft verdeeld onder de familie. Er zijn veel  beelden van dunne lange vrouwenfiguren en dieren, niet echt onze smaak. Wij kiezen voor een wat ronder gevormd koppel en natuurlijk een olifantje.  Ousmane leidt ons nog rond op een indrukwekkende markt met hele smalle gangetjes en we maken kennis met zijn moeder. Een prima invulling voor deze dag in Ouaga. We besluiten nog een keer terug te komen voor het zuidwesten van Burkina dat erg mooi schijnt te zijn.

De terugweg naar Ghana gaat niet over rozen. Tot Leo is het OK, dan stopt het openbaar vervoer. Wij huren een taxi naar de grensplaats Hamile voor veel geld. Onze taxichauffeur is een jonge gast die niet gewend is aan hoe het werkt aan de grens en rijdt een stopbord van de politie voorbij. Een zware overtreding zegt de politieagent. Zijn papieren blijken ook niet in orde en ook hij moet “blijven”. We proberen nog  wat te bemiddelen, maar le loi est le loi. Als ik zeg dat dat ook niet altijd zo is, krijg ik een boze blik en Bas redt me door te zeggen dat dat overal ter wereld zo is. Dan nog een dikke 3 uur in een propvolle trotro en we zijn thuis. Moe maar voldaan zoals zeggen.

Vakantie deel 2: Benin

Togo zit er op, Benin komt er aan. Een auto brengt ons snel naar de grens vanaf de hoofdweg nabij Lac Togo. Een 2 daags visum is niet meer te koop aan de grens, blijkt nu. De geuniformeerde man die ons moet doorlaten is onvermurwbaar: eerst terug naar Lomé om een visum kopen is de enige mogelijkheid. 8 uur later zijn we terug, met visum. Dezelfde man heet ons hartelijk welkom in Benin. Snel een groepstaxi gezocht in de drukke grensplaats. We worden afgezet bij Auberge de Grand Popo, een relatief rustig en luxe hotel aan een mooi stuk kust van Benin, net over de grens. Drie dagen lekker aan zee. Beetje lezen, beetje wassen, beetje wandelen, beetje internetten en lekker eten. Normaal wordt dit eenvoudige vissersdorpje in de weekends overlopen door mensen uit de grote steden. Nu is het er erg stil. In Grand Popo kunnen we met onze visa card betalen. Als het echter op betalen aankomt werkt de techniek niet. We hebben ook niet voldoende CFA’s meer om de rekening te voldoen. Gelukkig zit in onze reisriem nog een voorraadje euro’s die we voor noodsituaties hebben meegenomen.

Daarna door naar Ouida. We hebben onze eerste zem ervaringen. De motortaxi’s, zems, zijn er veel, snel en goedkoop, maar wel zonder helmen. In Ouida een uiterst eenvoudige doch prima hotelkamer gevonden. We bezoeken het lokale museum dat ons informeert over de Portugese slavenhandel op m.n. Brazilië. Grappig is om te horen dat teruggekeerde slaven Braziliaanse gewoontes hebben ingebracht, onder ander het carnaval. We horen over, en zien ook taferelen van het koninkrijk van Dahomey wat ons nog meer nieuwsgierig maakt naar Abomey, waar dit rijk vroeger gevestigd was en waar we over enkele dagen naar toe gaan. We lopen de oude slavenweg af die van het dorp naar de kust loopt. Een mooie wandeling langs bijzondere voodoo beelden en mooi waterland die eindigt bij de Porte de Non Retour. Zo’n poort heeft elke stad met een slavenfort. Deze heeft echter ook een Porte de Rétourné. Tegen de avond nog het Foret Sacree bezocht met wederom veel buitenissige beelden.

De volgende dag naar Cotonou, de informele hoofdstad van Benin. Vanuit Le Chante d’Oiseau (katholiek guesthouse) hebben we Cotonou verkend en alvast een visum voor Burkina Fasso gekocht bij het consulaat. Meteen maar een multi entry visum voor 3 maanden gekocht. Dan kunnen we nog een keer naar Burkina vanuit Wa de komende maanden. Cotonou is een erg drukke stad en vooral het aantal motoren en motortaxis is erg indrukwekkend. Het is een hele ervaring om in deze hectiek achter op zo’n motor te reizen. Gewandeld, geïnternet en onze enige Olympisch tv-ervaring gehad.

We gaan op route naar Abomey, met de bushtaxi. Lekker volgepropt, want als echte hollanders hebben we er voor gekozen om geen 3 plaatsbewijzen voor ons tweeën te kopen, zoals de chauffeur voorstelde, zodat we nu met 4 volwassenen op de achterbank zitten. En dat 4 uur lang. We zijn blij als we een keer kunnen stoppen zodat we de benen kunnen strekken.

Abomey is een van de hoogtepunten van onze reis. Dat weet je natuurklijk nooit van te voren. Maar achteraf zijn we erg blij met ons bezoek. We landen in hotel La Lutta waarvan we weten dat het erg basic is en dat eigenaar Da een excursie verzorgt langs de vele overblijfselen van het koninkrijk van Dahomey. Het is allemaal waar. Het hotel is errug basic en zolang als je in gedachten alles wat je hoort bewegen maar houdt voor een gecco of een lizard, dan is het goed uit te houden. De excursie is fantastisch. Da op zijn brommertje brengt Jeannine en mij – beiden achterop een zem – in 3 uur tijd langs talloze tempels en paleizen die zijn overgebleven uit het oude Dahomey. Da vertelt kleurrijk in zijn charmante engels. We bezoeken ook een fetish-markt waar je alle ingredienten kunt kopen die de traditionele genezer nodigt heeft om iets te brouwen om jou beter te maken. ’s Avonds kookt Da een heerlijke maaltijd voor ons die we in het ‘restaurant’ nuttigen.

Na een frans ontbijt, de volgende morgen, met de zems naar het busstation gebracht. Drie uur wachten op zo’n station is geen straf. Aankomst en vertrek van bussen is erg hectisch. Je ziet hoe de verkopers hun voorbereidingen treffen om daarna hun waren aan de man te brengen. Prachtige taferelen. Uiteindelijk vertrekken wij zelf in zo’n bus. We zitten lekker comfortabel op de achterbank en rijden over een prima asfaltweg naar Natitingou (Nati in de volksmond). In een gesprekje met een Beninois in de bus wordt Ghana met Benin vergelijken en de man prijst Ghana de hemel in vanwege de ontwikkeling die dat land doormaakt. Ik vertel dat wij andere ervaringen hebben: Benin lijkt beter georganiseerd, betere wegen, schoner, minder wildplassers, minder rommelige winkeltjes, meer authentieke muziek en cultuur, betere afwerking van meubels en huizen. In francofone landen wordt ook beter frans gesproken dan dat er in anglofiele landen engels wordt gesproken (voor zover dat te vergelijken is). Het franse regime heeft zich sterker laten gelden in hun koloniën dan het engelse en dat merk je nog steeds.

Nati heeft een leuke markt waar je als blanke nog over heen kunt lopen zonder steeds aangeklampt of aangesproken te worden. We regelen een bezoek aan Parque de Pendjari, een natuurpark met veel wild. Het wordt niet aangeraden om in de regentijd het park te bezoeken, omdat het wild zich terugtrekt in de natte bossen en omdat het hoge gras het zicht ontneemt. We boeken toch een auto met chauffeur voor de zondag. Om 5 uur in de morgen vertrekken we voor een reis van 100 kilometer naar het park. We komen aan in de ochtendschemer en bij binnenkomst bestijgen wij onze troon op de achterkant van de pickup. Heerlijk in de open lucht zien we alles aan ons voorbij trekken: prachtige vogels, baboons, olifanten, alle soorten antilopen. We hebben zelfs leeuwen gezien, iets dat we vooraf niet konden bedenken. Het gebeurde zo onverwacht, dat we eigenlijk maar 1 goede foto hebben kunnen schieten. We realiseerden ons ook niet dat we op een twintigtal meters van 6 volwassen leeuwen bevonden in de onbeschemde achterkant van een pickup. ‘Ce n’est pas dangereux’ zei onze guide. De middag gepast afgesloten in een prachtige eco-touristische omgeving met een waterval. Daar ook genoten van een eenvoudige maaltijd. Onze chauffeur bracht ons naar het stadje Tangieta, van waaruit we de volgende dag onze reis naar Burkina Fasso gaan vervolgen.

Vakantie deel 1: Togo

Precies een maand geleden schreven we voor het laatst op de blog. Dat hoort zo als het vakantie is. Even helemaal weggeweest. Het voelt goed om weer thuis te zijn. Met mooie ervaringen. Een paar ervan willen we met jullie delen...
By the way, vandaag was het in Nederland warmer dan in Ghana, is het jullie toch gelukt!!

TOGO
We steken bij Ho de grens over ter hoogte van Kpalimé. In een oude taxi op een zeer slechte weg bereiken we Kpalimé. We zijn op zoek naar het dorp op het Daniye Plateau, waar ik ruim 30 jaar geleden 6 weken heb doorgebracht om mee te werken aan de bouw van een school. Ik herken het gebouw van Astovot, de organisatie waar ik mee ben gegaan, maar het is te huur. We bezoeken het Centre Artisanal, waar ik nu, net als 30 jaar geleden, een batikdoek koop. De manager van het hotel waar we verblijven blijkt uit een dorp te komen dichtbij Dayes Atigba, zoals "mijn dorp" heet. Hij verhuurt ons zijn wagen met chauffeur en hij gaat zelf ook mee. De tocht naar het Daniye Plateau is prachtig, mooie vergezichten en dat wist ik ook nog. Bij binnenkomst in het dorp herken ik de centrale pomp en de lange hoofdstraat. Er zijn 2 basisscholen aan het begin en aan het eind en ik ben verward. We lopen de weg 2x, we bezoeken de vervanger van de chief die meldt dat de directeur van Astovot uit mijn tijd, Mamadou Pam een paar jaar geleden is overleden. Ik kom er achter dat de plaats waar we destijds sliepen Foyer des jeunes heette. Nu is dat gebouw op een andere plaats. De zoon van de chief gaat ook mee, dus een hele delegatie helpt mij in het zoeken naar de overblijfselen uit mijn herinneringen. Foto's heb ik niet meegebracht, die waren al opgeslagen bij All Safe voordat we naar Ghana gingen, geen zoeken aan! Ik herken een graftombe en die blijkt inderdaad uit 1978 te zijn. Uiteindelijk komen we iemand tegen die op de school gezeten heeft waaraan wij meegewerkt hebben. De school is er niet meer (!), maar ze wijst de plaats waar hij gestaan heeft. Zij was in die tijd een leerling van de school. Nu begrijp ik dat de school bij binnenkomst van het dorp stond en ons verblijf aan het andere eind van het dorp en niet andersom. Herinneringen blijken steeds een magisch gebeuren. Het kwartje valt en het plaatje begint te kloppen. Ik herken een gebouw (achter een nieuwer gebouw), dat vrijwel zeker onze slaapplaats is geweest. Het is een heel bijzondere ervaring. We bezoeken ook nog het klooster van Dzogbegan en die herinnering klopt helemaal. We eten gastvrij bij de vader van Serge en slapen bij zijn zus in Daniye Elevayon.
Op de terugweg naar Kpalimé bezoeken we de waterval van Kpimé en ook daar komen herinneringen boven. Zoals Bas zei: dit is jouw dag en dat was het helemaal.

Een ander hoogtepunt in Togo was het bezoek aan een voodoo-priesteres in Togoville. Bij binnenkomst moeten we onze bovenkleding uit doen en een pagne (afrikaanse doek) omslaan. We moeten met een bepaalde wijze van handen klappen (op de knieën en 4x4 keer klappen in een ritme) onze komst aankondigen. Dan mogen we binnen in een ruimte met vele foto's en certificaten. Er staan "stools", een soort troon voor hooggeplaatste mensen, die we ook kennen van de Ashanti's in Ghana, wij zitten aan de overkant op matten. Een jong kind ligt lekker duimend op de mat voor de stool van de grand-pretre zoals ze heet. Ze blijkt een bekende priesteres te zijn en regeringsleiders komen ook bij haar. Na binnenkomst een opnieuw geklap is er een inwijdingsceremonie met sterke drank, dat ook voor de voorouders wordt geplengd op de grond. Er wordt betaald, natuurlijk. We mogen vragen stellen. We vragen om een succesvol einde van ons werk  in Ghana. We vragen ook nog om een goed woordje voor onze kinderen. Ze zal het meenemen in haar volgende ochtend-gebed. Dan praten we nog een tijdje en ik laat haar de foto's van de kinderen zien. Floris wordt een slim jongetje zegt ze en dat geloven we best graag. Ze geeft ons een armband ter protectie en ja, hij zit nog steeds om mijn arm, tot nu toe heeft het gewerkt....

Je hebt van die weken...

Dit was er zo een. In het weekend is er een incident geweest in Wa waarbij twee Amerikaanse Peace Corps volunteers betrokken zijn geweest. 's Nachts zijn ze overvallen en bedreigd met machetes. In de situatie die volgde is een van de overvallers door een volunteer met een zakmes gestoken. Later bleek de overvaller te zijn overleden. Veel onduidelijkheid, maar waakzaamheid voor ons was geboden. Ghanezen zijn erg rigoreus in hun mening en zeggen allemaal dat de overvaller dit verdiend heeft. Een paar weken geleden heb ik nog met de betrokken volunteer een heel gesprek gehad, een reuze aardige gast. Wat er nu gebeurt met hen is onduidelijk. Alle Ghanezen zeggen dat ze beloond zullen worden, maar dat gaat ons toch te ver. Het is onzettend voor de jonge mensen in kwestie, het was nauurlijk zelfverdediging, het zal je maar gebeuren. Peace Corps heeft alle volunteers uit de Upper West tot nader order teruggetrokken, net zoals een Franse vrijwilligersorganisatie. De Japanse Jaica-organisatie heeft vrijwilligers voorlopig verboden 's avonds op pad te gaan.
Wij voelden en voelen ons superveilig in Wa. Toch heeft de directeur van VSO Ghana de voorzorgsmaatregel getroffen alle Wa-volunteers voor 48 uur  te "evacueren" naar Jirapa en verder. Hoewel er geen aanwijzingen waren voor repercussies voor blanken, vonden ze dit toch nodig. Wij hebben 2 leuke dagen gehad bij Cath en Ellie, twee Engelse volunteers in Jirapa. Een flesje wijn erbij en veel gezelligheid, dat is nog eens leuk evacueren.
Bas heeft veel nuttig werk gedaan en computers van een trainingscentrum weer bruikbaar gemaakt. Op een computer werden 1400 virussen gevonden!!. Mijn werkgebied is Jirapa, dus ik had afspraken en een evaluatie met ouders, leerkrachten en GES-officer over de gehandicapte kinderen die nu naar school gaan in Kunchene. Ouders zijn erg blij. Lucy loopt redelijk met haar krukken en kan zelfs een klein stukje zonder krukken lopen (ze kon alleen maar kruipen!). Ze brabbelt kleine woordjes, tot nu toe zei ze niets. Ngmintuo is opener geworden, speelt met andere kinderen en hij begint al vragen te stellen (dit deed hij nooit). Hij begint ook al eigen antwoorden te geven, voorheen herhaalde hij meestal de vraag. De school wil ook Bakyelee opvangen in het nieuwe schooljaar. Er zijn ook nog wat problemen met vervoer en met goed zitten in de klas. De leerkracht wil wat hulp bij het lesgeven (zij is niet getraind!!). Tja, dan ben je gewoon blij! Ik heb wat foto's en filmpjes laten zien. Kijk ik op, staat er een cirkel van zo'n 80 kinderen om ons heen met allemaal van die verbaasde ogen, heel speciaal. Ze zien je dan toch als een marsmannetje.
Op de terugweg naar Wa blijkt (achteraf) mijn tas op het achterknipperlicht te drukkken, dat in de knalpijp wegsmelt. De tas is van onder verbrand (sorry Marijke en Rob van die groene Heineken-tas, hij is niet meer), wat kleren zijn geschroeid. Maar ik heb niets gemerkt, het had anders kunnen aflopen, dus weer erg blij.
En zo net gezongen voor jarige Floris, 1 jaar vandaag. Hiep hiep hoera! Ook voor jarige Wessel! Ook weer blij!

Vare

Vare is de naam voor blad, voor groen. Van Lawra naar Wa op de motor in het regenseizoen is geen straf. Zeker niet als ik nu heelhuids thuis terug kan kijken op een prachtige rit door het groen. We hebben nu volop regenbuien, geen kleintjes!! En het droge, dorre savannelandschap van Noord Ghana is groen. Ik heb nog nooit zoveel prachtig groen gezien. We hebben toch veel gewandeld  en veel door de natuur getrokken in Nederland en België, zou je zeggen. En toch is het hier zoveel groener, soms lichtgevend groen. Misschien door het contrast met het diepe rood van de aarde. Ook alles wat ik zie is natuurlijk, de huizen zijn van natuurlijke materialen, de palen zijn boomstammen, het klopt, het past. Mijn blik wordt nauwelijks gestoord door wat mensen op de aarde wegzetten. De weg is meestal helemaal leeg, alleen voor mij. De dorpen zijn kleine oases met vriendelijke mensen, kinderen die uitbundig zwaaien, het dorpsleven, mensen met hun koopwaar, mensen samen onder de mangoboom en de farmers op het land, het straalt een ongekende rust uit.  

Natuurlijk is het niet zo mooi als het eruit ziet. Het is hard werken voor de mensen - en de kinderen! -  op het land. Vandaag waren veel mensen op weg met hun dieren naar de markt in Nadowli, veel levend vee, maar ook een dood varken achter op de fiets, een geschoten haas op de rug of arme schapen bijeengefrot op het dak van een trotro. Ik kan er nu beter naar kijken, het hoort hier. Wat is het alternatief voor de mensen??

In mijn tuintje wordt het ook een beetje groen. Ja, we hebben een klein stukje grond op ons binnenterreintje klaargemaakt om wat te verbouwen, kijken hoe het groeit. De kinderen van Child Support hebben koeienmest verzameld van de kuddes van de Fulani's (herders uit Burkina Faso) die bij hen achter wonen.We hebben kikkererwten en bonen in de grond gestopt, van Sakia de buurvrouw heb ik zaad voor mais en okro gekregen, Twee yams die uitgeschoten waren hebben we in heuse heuveltjes geplant (dat hoort zo) en een paar koolplantjes (uit zaad gekregen van Marian) doen nog een laatste poging te overleven. Het bloemenzaad van Ine en Peter vond de omstandigheden hier te zwaar, helaas.

Vare, groen. De kleur van dit groen staat op mijn netvlies. Het is niet op foto´s te vangen, maar toch een kleine poging...

Met laptops naar de scholen: MIRC

Na een lange voorbereiding was het eindelijk zo ver. Ik, Bas, ben een aantal weken langs Junior High Schools in afgelegen gebieden gereden om de kinderen daar een bescheiden ervaring op te laten doen met het praktisch gebruik van een computer. De  bezochte scholen hebben geen faciliteiten, geen elektriciteit en zijn moeilijk te bereiken.

Het is namelijk zo dat kinderen aan het eind van hun JHS examen moeten doen in ICT. Veel van de kinderen in het noorden van Ghana en zeker in de afgelegen gebieden, hebben vaak nog nooit een echte computer gezien of er ooit op gewerkt.

Het is de bedoeling om aan het einde van deze weken samen met betrokkenen te bekijken of het project een vervolg verdient en – nog belangrijker – of betrokkenen hierin met menskracht en financiële middelen willen investeren.

Met dit in mijn hoofd heb ik het MIRC project opgezet. MIRC staat voor Mobile ICT Resource Centre. Eerst een voorstel geschreven om stakeholders warm te krijgen en om geld los te krijgen om de benodigde spullen te kopen. Uiteindelijk heeft het Ministery of Education in Accra mij 5 laptops gegeven, heeft RLG – de leverancier van de laptops – reserve batterijen voor de laptops gegeven en heeft mijn verjaardagsvisite in Nederland het me mogelijk gemaakt om een mooie usb-gevoede led-projector en dito luidspreker aan te schaffen. De overige kosten worden uit Ons Fons bekostigd. In de tussentijd heb ik Ghana Education Service van Wa Municipal District enthousiast gemaakt om dit project in hun district uit te voeren. 20 scholen werden aangewezen om mee te doen aan het project. Uiteindelijk zijn er daar 8 van overgebleven, omdat de overige scholen al zelf ICT faciliteiten hadden of over een ICT lab in de naaste omgeving beschikken.

Uiteindelijk heb ik een trainingsprogramma ontwikkeld (muis- en toetsenbordtraining en programma- en computerverkenning), heb de motor reisklaar gemaakt (een op maat gelaste boxhouder laten lassen; Wino, nog bedankt voor het idee) en de trainingsbox ingericht: naast het al eerder genoemde materiaal nog wat muizen en muismatten gekocht en de inhoud van een oude computer verzameld voor de look and feel. Het trainingsprogramma heb ik enigszins aan laten sluiten bij het al bestaande ICT curriculum voor JHS. Indien er ICT leerkrachten en boeken aanwezig zijn, wordt tamelijk stringent volgens dat curriculum les gegeven.

Allereerst begonnen met een kort intake gesprek met schoolhoofden en ICT leerkrachten om in te schatten of de scholen enthousiast zijn om mee te doen, om de verwachtingen te peilen en om duidelijk te maken wat het project nu precies inhoudt. Sommigen hadden de indruk gekregen dat de te gebruiken laptops op de school achter zouden blijven. Voor mij was het ook belangrijk om een ruimte met tafels en stoelen ter beschikking te hebben om in en aan te werken. Van de eerder genoemde 8 scholen zijn er uiteindelijk 6 overgebleven. Eén school ligt in de stad en maakt al gebruik van ICT faciliteiten in de buurt. De andere school had begin dit jaar 24 laptops van de overheid gekregen om mee te werken. De uitdaging voor deze school is nu om stroomvoorziening te realiseren, zodat de laptops ook daadwerkelijk gebruikt kunnen gaan worden.

In Ghana wordt relatief fors geïnvesteerd in ICT onderwijs. Speciale cursussen voor ICT leerkrachten, voor het automatiseren van de administratieve organisatie, PC’s en laptops worden door allerlei NGO’s en overheidsorganisaties aan scholen en schooladministraties gegeven, nieuw en tweede hands. Daar tegenover staat het gegeven dat de kwaliteit en kwantiteit van het bestaande onderwijs forse uitdagingen kent: tekort aan (gekwalificeerde) leerkrachten, klaslokalen onder de bomen, klassen van soms over de 100 leerlingen. Als het mee zit heeft een klas muren en een dak, ramen en deuren, voldoende bankjes voor de kinderen, een schoolbord met krijt en voldoende leerboeken voor de kinderen. Wat de ICT omgeving in de scholen betreft, komt het er vaak op neer dat als er al hardware is, dat er dan meestal geen elektriciteit en/of onderhoudscapaciteit aanwezig is om de computers te laten werken.

Over de ervaringen van afgelopen weken ben ik kort: iedereen was erg enthousiast, zowel leerkrachten als kinderen. Het is geweldig om ca. 200 kinderen te raken met een onderwerp waar ze (echt allemaal) razend in geïnteresseerd zijn, maar waar de meesten nog nooit de gelegenheid voor hebben gehad. Het is leuk om aan het eind van een sessie de meerderheid met een zeker gemak zich zien te bewegen achter en op de laptop. Betekende wel vaak dat er opnieuw een laptop opnieuw geïnstalleerd (image hoor) moest worden, maar dat werk heb ik er graag voor over.

Het was jammer dat leerkrachten over het algemeen na schooltijd geen tijd meer hadden om zelf ook wat ervaring op te doen achter de computer. Andere banen of verplichtingen waren meestal de oorzaak daarvan. Een ander aspect is dat deelnemers aan een workshop in Afrika daar vaak een geldbedrag voor terug verwachten (T&T: een meestal nogal ruime vergoeding voor reiskosten en maaltijden).

Blij

Vandaag was ik weer in Kunchene en daar zag ik Ngmintuo op school, een blij en vrolijk kind. Zelfs een beetje ondeugend. Ik ben blij dat ik dit mee mag maken. Vandaag bij Bakyelee op huisbezoek geweest. Zijn ouders ondersteunen dat hij naar school gaat. Ze zullen naar Jirapa gaan om hem medisch te laten bekijken. Dan weten we een beetje wat te verwachten met zijn benen. Het project geeft hen geld hiervoor. Dan kan hij volgend jaar naar school. Zijn oudere broer en zus zullen hem moeten dragen, 3 km over zandpad. Ik zit alweer te denken aan een karretje, we zullen zien.
Ik voeg drie foto.s toe aan het album Kunchene, een foto van Ngmintuo van 6 maanden geleden bij zijn huis en twee van vandaag in de klas.

Succes en tegenslag

Inclusive education - onderwijs voor alle kinderen in dezelfde school - was een van mijn taken op papier toen ik naar Ghana ging. Waar te beginnen als goed onderwijs nog zover  weg is. Denk aan de jaren 50 en 60 en bedenk dan dat er kinderen met een speciale leerbehoefte in de klas zitten.
Toch ben ik met leerkracht Joseph in september 2011 in Kunchene gestart om kinderen met een handicap naar school te krijgen. Kunchene is een dorp 8 km over de zandweg van Jirapa vandaan, dat weer 60 km ten noorden van Wa ligt. Er is ook met de chief gesproken over dit project. Niemand weet waar deze kinderen wonen en met hulp van mensen uit het dorp zijn er 4 kinderen gevonden. Voor Lucy en Ngmentuo zagen we mogelijkheden. Ik heb al eerder bericht over Mintur, die eigenlijk Ngmentuo heet. Een jongen van 10 jaar, halfzijdig verlamd met epilepsie, nog nooit naar school geweest, zijn wereld is het huis van zijn ouders. Dan is er Lucy, bij het eerste bezoek blijkt ze enkel te kunnen kruipen en niet te kunnen praten. Met allebei is communicatie mogelijk en geven ze aan instructies te begrijpen. We hebben ouders moeten overtuigen dat we het zinvol vinden om de kinderen naar school te laten gaan. En toch ook moeten we vertellen dat lezen en rekenen er misschien niet in zit. Het gaat om erbij horen, samen leven, leren  van en met elkaar. Het zijn vooral de moeders die zich de opoffering getroosten om hun kind kilometers ver naar school te brengen. Ik heb bewondering voor ze!
Voor deze 2 kinderen hebben we voorbereidingen getroffen om naar school te gaan. Eerst een onderzoek in het ziekenhuis. Voor Ngmentuo leverde dat medicijnen op waardoor zijn aanvallen verdwenen. Lucy kreeg krukken en leerde hier binnen no time mee lopen. Er werden uniformen  en wat schoolmateriaal aangeschaft. Er volgden gesprekken met de headteacher en de leerkracht van de kleutergroep (leerlingen varierend van 5-10 jaar). We hebben nagedacht over de doelen die we stellen voor de kinderen. Het is niet gemakkelijk om in Ghana leerkrachten uit te leggen, dat leren niet alleen lezen en schrijven is. Joseph is weer een van die bevlogen mensen in Ghana die ervoor gaan, onder leerkrachten toch - helaas - een minderheid. Hij is in meerdere opzichten onmisbaar, en zeker voor de barriere in taal en cultuur.
Vorige week was de eerste schooldag. Ngmentuo was op vrijdag gekomen en niet op maandag. Uit de beschrijvingen was hij erg actief, levendig en happy. Hij heeft veel steun aan zijn kleine zusje. Lucy was er op maandag een klein meisje van 9 met stralende ogen. Vrijdag ben ik terug gegaan om te kijken hoe het loopt, of er problemen zijn en of ik ergens mee kan helpen. Ngmentuo heeft op dinsdag een epileptische aanval gehad op school en is sindsdien niet meer op school geweest. Wel een tegenvaller, maar we moeten eerst maar eens op huisbezoek wat er aan de hand is en hoe het zit met de medicijnen.
Lucy was er wel en zelfs Bakyelee was er. Een jongen van een jaar of 10 die niet kan lopen en ook zijn rechterhand niet kan gebruiken en die nog niet 'gevonden' was. Een groter kind van school had de moeder verteld dat ze hem kon brengen. Wel mooi dat het zo werkt!!
Om de leerkrachten te beschermen tegen een grote toeloop van gehandicapte kinderen , moeten we het een beetje volgens de procedure doen. Eerst huisbezoek en bezoek aan het ziekenhuis en als we mogelijkheden zien een schoolorientatie-periode.
Dit werk valt onder PRONET waar ik nu werk. Er zijn ook plannen om een soort halfway-opvang te creëren voor deze kinderen, een paar dagdelen in de week. Dan is er gelegenheid voor gewenning en observatie. Van daaruit kan dan het traject naar school worden ingezet. Is dat niet mogelijk dan is er toch een opvang waar kinderen elkaar kunnen ontmoeten. We moeten ook een maximum stellen aan het aantal kinderen per klas. Juliana, de KG-teacher, heeft buiten het farming seizoen 75 kinderen in haar klas en dan nog 2 met extra zorg............
Ik heb met Lucy en Bakyelee gespeeld, grapjes gemaakt, getekend en  flessendoppen gesorteerd. Ik heb in 2 paar stralende ogen gekeken toen ik ze een compliment maakte. Lucy begint al ietsjes te praten. Toen ik wegging zwaaide ik en zei bye, Lucy zwaaide terug en zei bye!!!
(Klik op de foto's boven als je stralende kinderogen wilt zien! Er staan ook 2 ontroerende filmpjes op).

Jonas en Peter....

zijn 2 leerkrachten in Nadowli, 40 km ten noorden van Wa. Jonas is een gepensioneerde leerkracht, die nog lesgeeft op een katholieke basisschool in het vak Religion. Peter is een jongeman, die sinds 2 jaar lesgeeft op een onderbouwafdeling van de middelbare school (Junior High School). Hij geeft vocational crafts,  en wel het onderdeel weaving. Van touwen maakt hij door een bepaalde wijze van knopen en door het gebruik van verschillende kleuren de mooiste stoelbekledingen. Voor de bezoekers van Ghana: de stoelen van KOSA en de stoelen van de ontvangstruimte van Sognaayilli.

Door onze collega Adrienne was ik gevraagd om eens met deze 2 leerkrachten te praten. Want ze hebben 1 overeenkomst: ze zijn blind. Stel het je maar voor. Je ogen dicht en voor de klas. Bij dat idee krijg ik het Spaans benauwd, als leerkracht heb je je ogen o zo nodig.             

Vorige week hebben we een gesprek gehad. Best lastig want Ghanezen zijn wat vormelijk, zeker in het begin. Blinde mensen zijn bovendien wat meer op zichzelf, altijd afwachtend. Ik had me wat voorbereid op wat tips in klassenmanagement en hoe zich te verzekeren van support van ziende leerlingen en collega’s. Maar hun vragen gingen vooral over leermiddelen. Allebei hebben ze geen braillepapier en een frame met pen om in Braille te schrijven. Jonas wil graag een bijbel. Nu werkt hij als volgt: zijn dochter leest voor uit de bijbel en hij schrijft het op in Braille op een frame dat telkens zinnen door elkaar laat lopen ( en dan kan een blinde er niets meer van maken, al die puntjes door elkaar). Wat een investering om een klein stukje bijbeltekst voor te kunnen lezen! Ook Peter beschikt niet over een tekstboek waarin de onderwerpen van zijn vak uiteengezet worden. Voor zijn vak heeft hij ook geen budget om materialen van te kopen!

Ismail, de leerkracht van de blinde studenten in Wa Senior High School, kan mij 2 pakken Braillepapier, 2 frames en 2 pennen (een soort prikpennen) verkopen. Die heb ik vandaag aan Jonas en Peter gegeven. Jonas als een kind zo blij. In een klein gesprekje vertrouwt hij me toe, dat hij verhalen gaat schrijven, hoe ontroerend. Ik vertel hen, dat we dit kunnen doen dankzij familie, vrienden en collega's. 

Peter geeft les terwijl er géén ziende klassenleerkracht aanwezig is, net als in ons voortgezet onderwijs: vakleerkrachten. Ik bied Peter aan om een les bij te wonen en er dan samen over te praten. Het  is een ervaring. Hij doet zo zijn best. Hij geeft weefinstructie aan een klein groepje van ongeveer 5 studenten, de rest, zo’n 35 leerlingen, wacht, sommigen maken huiswerk, sommige slapen, giechelen of kletsen zachtjes, een enkeling probeert de leerlingen te bewegen zich met respect op te stellen jegens hun leerkracht. Voor mij een positieve verrassing, maar het blijkt ook wel aan mijn aanwezigheid ( d.w.z. 1 paar ogen) te liggen. Vijf leerlingen verlaten het lokaal tegen de regels. 35 Kinderen zonder bezigheid, dat zou oorlog worden bij ons. Een keer komt een ziende collega controleren om  orde op zaken stellen. Toch wel mooi, want ondersteuning van collega’s is zo belangrijk.

Ik geef wat tips, maar er is geen pedagogische en didactische basis waar die tips op aansluiten, dus erg moeilijk voor Peter. We komen te spreken over meer kinderen bezighouden met werk. Maak kleine frames waar kinderen in kleine groepjes mee kunnen oefenen. Hij vindt het geweldig. Alleen deze keer laat ik ook wat meer initiatief bij hem zelf. Hij gaat naar de timmerman om af te spreken wat hij wil hebben en overlegt dan met mij. Mensen zijn hier soms ook wel gemakkelijk. De assistant headteacher heeft gezegd te pleiten voor een stukje budget voor Peter.

Ik ben ook nog bezig om een tekstboek Religion voor Primary school en een tekstboek vocational crafts voor JHS te bemachtigen. Ik kan het dan scannen en bewerken en met behulp van Ismail printen in Braille. Alweer zo’n klein projectje, waarin ons Fons toch weer iets groots heeft verricht.
(Niet vergeten, even op Floris klikken boven en dan vind je ook het webalbum Jonas en Peter.)

Jong geleerd, oud gedaan

Muziek en dans nemen een belangrijke plaats in in het leven van jong en oud in Ghana.

Naast de populaire gospel- en techno-muziek is er ook –gelukkig- traditionele muziek. Bij elke ceremonie hoort muziek en dans, ook bij begrafenissen. Het hele jaar door zijn er festivals waar traditionele muziek en dans te zien en te horen zijn. Zo hebben wij in oktober van het vorig jaar het Kobine festival in Lawra bezocht (al eerder over bericht). Het is een dankfeest voor een goede oogst. Twee weken geleden bezochten we het Bong Ngo festival in Jirapa. De aanleiding is de vrucht van de dawadawaboom. Deze vrucht wordt te vroeg geplukt en dan is de opbrengst lang niet zo groot. Na het festival is het verbod op het oogsten opgeheven. De vruchten worden gefermenteerd tot een soort kruidenmengsel voor soepen en sauzen. Op dit festival zien we verschillende dansgroepen. We zijn onder de indruk van een meidengroep, die om beurten een variatie laten zien in tweetallen.  Maar de traditionele dans met schelpen en bellen blijft fascinerend.

De  traditionele muziek wordt gespeeld op drums en een xylofoon. De xylofoon is een houten instrument met een aantal hardhouten staven. Er onder hangen kalebassen als klankversterkers. Het is zowel een percussie- als een melodisch instrument. Bas heeft een kleine xylofoon van Francis gekregen. Hij wil hem leren spelen op de xylofoon en in ruil daarvoor wil Bas Francis leren te werken op de computer. Goede deal!

De kinderen uit de buurt laten zien hoe muziek en dans in hun leven een rol speelt. Ze laten het graag zien als er publiek is. Ze hebben geen enkele terughoudendheid en dansen heel serieus. Een fimpje laat zien hoe kinderen van klein tot groot aan de overkant van een cafeetje duidelijk op ons ‘nasala’s = witten' gericht laten zien wat ze kunnen op de klanken van de moderne muziek van de spot (=cafeetje). Deze week oefent buurjongen Hamdan op onze xylofoon en hij vindt het geweldig. Feiza, Filemon en Theresa kleuren op dat moment, maar kunnen op de klanken van de xylofoon niet stilzitten en showen hun danstalent. Hoe vertederend! Geniet van het filmpje (klik op een van de filmpjes, dan op logootje van You-tube rechtsonder, dan boven het filmpje op BasvanPruijssen en dan zie je alle filmpjes van ons, bovenaan  het filmpje Jong geleerd, oud gedaan).!

Nood breekt wet

Van Diny en Wino hebben we het boek NOOD BREEKT WET gekregen, geschreven door David van Bodegom. Enkele jaren geleden heeft hij als  arts-onderzoeker in het Noord-Oosten van Ghana gewerkt en hij heeft zijn ervaringen verwerkt in een roman.

Een jonge tropenarts zet na negen jaar studie voor het eerst voet in een vergeten hoek van Afrika. Op tragikomische wijze laat de schrijver zien hoe mensen in extreme omstandigheden veranderen. Door de ogen van de jonge arts bezien ontmoeten we een tandarts die tussen de patiënten door zelf aan het lachgas lurkt, een pater die de hele dag video’s kijkt en een handelaar die zich naar lokaal gebruik twee vrouwen aanmeet. Maar ook in de tropenarts dringt Afrika steeds dieper door. In hoeverre blijven zijn geloof en idealen in stand als het leven blijkt te bestaan uit een aaneenschakeling van noodgevallen? Nood breekt wet is een indringende schets van het reilen en zeilen in een Afrikaans missieziekenhuis. Het is een overrompelend verhaal over de houdbaarheid van idealen onder veranderende omstandigheden.

Het boek is voor ons een feest van herkenning over hoe het in Ghana toegaat, van de plastic zakjes in het landschap, tot de gammele staat waarin de meeste auto’s verkeren, van leven bij de dag tot de rust van mooie momenten onder de boom. De houdbaarheid van idealen is een onderwerp wat ons raakt. Als arts zijn het vaak kwesties van leven en dood en die maken het wel schrijnend. Wat is een leven waard? Als ICT-er en schooljuf maak je ook heel wat schrijnende of ongelooflijke situaties mee, maar er is niet meteen een leven mee gemoeid. Het maakt dat we ons dagelijks afvragen hoe met bepaalde situaties om te gaan. We proberen er naar te kijken vanuit Ghanees perspectief. Onze eigen Nederlandse bril schiet hier schromelijk tekort en maakt ons ongelukkig. Dan is het leven hier moeilijk leefbaar.

Om een idee te geven een bloemlezing kleine gebeurtenissen van afgelopen weekend, die elke keer een beroep doen op: Wat moet ik hier mee? De eerste reactie zou kunnen zijn : Dat doe je toch niet, maar hier werkt dat anders.
- Bas heeft een afspraak gemaakt om vrijdag ICT boeken op te halen op een school, maar de teacher en de meeste leerlingen zijn er niet omdat ‘the rain has come”.
- Mijn afspraak op vrijdagmiddag om over de invulling van mijn werk te praten wordt een week verzet omdat de coördinator niet op komt dagen - blijkt een uur later - en deze week zijn de betrokkenen naar een workshop in Tamale.
- De bal lenen we voor de 2^e keer in zijn leven uit aan de buurtkinderen om er mee te spelen. We horen dat ze veel plezier hebben. Uiteindelijk wordt de bal op onze veranda gelegd, lek. Ik doe de poort open en links om de hoek staan wel 15 kinderen van klein tot groot met vragende ogen te kijken. Tja, wat zeg je dan???
- Een van de kinderen die vaak komen tekenen en kleuren laat een vork met een blikje met eierschalen achter op onze veranda (=speelgoed). Ik vraag aan haar het mee te nemen en ze pakt het op en gooit het met vork en al in de struiken tegenover ons huis. Ik doe een poging uit te leggen dat we de wereld  schoon moeten houden, maar haar ogen zeggen me toch dat het hier anders werkt.
- De buurvrouw heeft 2 bloesjes voor me gemaakt, de eerste keer krijg ik het restant stof terug, de 2^e keer niet. Zondagavond staat haar jongste zoon parmantig met een mooi bloesje (van mijn stof) voor haar huis. Zeg je er iets van (had het even gevraagd of….)? De mouwtjes zijn van een andere kleur, er was iets te weinig overgebleven.
- Op vrijdag is al ons geld op, geen enkele Cedi meer. De banken zijn "leeg" of de pinautomaten zijn kapot door de wisselende stroomsterkte. Gelukkig kunnen we op zaterdag aansluiten in een rij en geld pinnen met een VISA-kaart, wij hebben die keuze!
- Op de fiets in het donker en geen straatverlichting levert soms spannende situaties op zoals een geparkeerde motor net na de bocht , 2 meter van de kant in het pikkedonker. Gelukkig zijn we altijd bezig met rekening houden met onverwachte situaties…
- En nu ik dit schrijf is de stroom weer uit, het is tegenwoordig een dagelijks probleem. In Ghana maakt niemand zich daar druk over, accepteert het of zegt met een sip gezicht Tja, Ghana.

Een nieuwe jonge vrijwilliger op Child Support zei gisteren: Hoe komt het toch dat als hier een project is opgezet en het blijkt goed te werken, het vaak in elkaar stort als de mensen die het opgestart hebben weg zijn. Daar zit het grote probleem voor veel liefdadigheid-organisaties en funders (sustainability en accountability zijn veel gebezigde woorden) . Op de lange termijn is het rendement laag. Dat maakt ook dat we ons – bijna dagelijks – afvragen wat gaat dit opleveren? We weten het niet.

Nood breekt wet is een boek voor mensen die durven dromen. Soms tegen beter weten in. Zekerheden zijn er in dit opzicht niet. Het gaat dan ook niet om het resultaat. Het gaat om de weg die we gaan. En dat geldt niet alleen voor hier…..

Diny en Wino in Wa

Zo net Diny en Wino uitgezwaaid op weg naar hun volgende avontuur in Ghana.
We hebben 3 mooie dagen gehad samen. Ooit 4-jarige vriendinnetjes en nu samen in Ghana rondlopen is wel heel bijzonder. Bas en ik  hebben weer met nieuwe ogen gekeken naar Ghana, naar Wa en naar het werken hier.
Het is mooi om dit te delen. Het is fijn te ervaren dat mensen van het thuisfront waarderen wat we proberen te doen. Bas is bezig om zijn mobiele laptop project vorm te geven en Wino heeft mee gebrainstormd. Diny is met mij mee gegaan naar Ancilla, de nursery waar ik al eerder over bericht heb op dit blog. Zoals Dien zegt: je weet wel dat er 60 of 90 kinderen in de klas zitten, maar om het te zien en te ervaren is heel anders. Diny heeft ervaren hoe moeilijk het is om onze onderwijsideeën hier toe te passen, daar zit een hele cultuur en eigen schoolervaringen van leerkrachten tussen en ook nog eens het gebrek aan materialen (maar daar kun je wel wat oplossingen voor zoeken, de cultuur is lastiger). We hebben wat vingerpopjes geïntroduceerd om een verhaaltje te vertellen. Zoveel aandacht van zoveel kinderen, dat is wel enorm dankbaar om te doen. Het was jammer dat ze niet mochten lachen of geen geluid mochten maken en daar was het ons nu juist om begonnen. Dat is voor de volgende keer!
We hebben Child Support bezocht en ook Diny en Wino waren onder de indruk: voor 36 kinderen een veilig thuis en de mogelijkheid om naar school te gaan of een vak te leren. Esther wordt hun adoptiekind en het is fijn dat ze gezien hebben waar ze het voor gaan doen.  Op de rough roads met de motor kon Wino wel bevallen. De markt, het rondje Wa, de buurtkindjes, de geuren, de geluiden, het was allemaal stukjes van een leuke ervaring samen. We wensen ze nog mooie dagen in Mole Natuurpark en lekker ontspannen aan de kust.
(De foto's staan wel op Picasaweb, maar zijn niet te zien op de kleine fotootjes bovenaan, dus toch maar even klikken op de fotootjes en dan vind je het album Diny en Wino.)

Mis onder de bomen

Afgelopen week hebben we pater Gerard Smulders ontmoet, een vitale, Nederlandse, pater van 78 jaar, die al 48 jaar missionaris is in Ghana. Hij behoort tot de Missionairies of Africa, in Nederland bekend onder de naam witte paters. Zaterdag zijn we uitgenodigd wat te drinken  op een terras, heerlijk buitenaf, het was erg gezellig. Hij heeft heel wat verhalen te vertellen.
Vanochtend half negen leest hij de mis op het terrein van de dovenschool van Wa.
Het is een bijzondere ervaring. Er is zoveel om op de foto vast te leggen, maar het voelt niet goed om dat te doen. We zijn de enige blanken en dan wil je het liefst zo min mogelijk opvallen. Ik neem me voor om te proberen met woorden weer te geven hoe het voor ons was.
We komen per fiets aan en we horen al van ver de muziek. De mis is in de open lucht onder de bomen. Er zijn plannen voor een kerk voor 1000 mensen. Er staan rijen banken en stoelen klaar, gescheiden door verschillende gangpaden. Linksvoor zit het koor en de musici: djembee, xylophone en ritme-instrumenten.  Het altaar is goed zichtbaar, net op een wat lichtere plek. Naast pater Gerard zijn er 3 jonge misdienaars in mooie lichtgele jurken. Er zijn mensen die helpen met het voorlezen van de teksten in blauw-groenen gewaden. En er zijn mensen met witte sjerpen die iedereen op zijn plaats helpen en ondersteunen met de collecte. Het is al bomvol met mensen en wij worden uitgenodigd om wat meer vooraan te zitten. Er worden twee kinderen weggestuurd om voor ons plaats te maken. Dit is het gebruik hier en daar moeten we ons aan overgeven. Iets is zoals het is en dat begint een beetje te wennen. De zon schijnt lichtjes door het gebladerte van de bomen en er waait een zacht windje. Het is nog vroeg en dus nog niet zo heet. De sfeer is ontspannen en prettig.
De mensen zijn allemaal op sjiek: de vrouwen in allerlei kleurige jurken en mooi gedrapeerde hoofddoeken, de mannen dragen smogs (wijde hemden van streepjesstof), fleurige bloesen of een gewoon streepjeshemd. Er zijn veel kinderen, de meisjes in prachtige kanten jurkes en dito sokjes met lakschoenen en de jongens als kleine heertjes met puntschoenen. Ze zijn heel stil, een enkele baby stoort zich niet aan dit heilige moment en huilt om de moederborst.
In veel Afrikaansde liederen zit een voorzanger-antwoord thema. De dirigent van het koor heeft een lage wat gebroken stem, maar het klinkt prachtig. Hij lacht de hele tijd, het is aanstekelijk om naar te kijken. De liederen zijn in de locale taal en meezingen is er voor ons niet bij, maar wel meeklappen en wat ritmische bewegen. Er is ook een dirigent voor het kerkvolk en ook hij krijgt er steeds meer zin in en staat te dansen. Vrouwen staan op en gaan dansend, vol overgave richting het altaar. Een oude vrouw, al wat stram, maar danst nog vol passie. Een bank begeeft het en met een plof belanden mensen op de grond. Iedereen gaat voor de collecte naar voren om iets te geven. Het zijn meer dan 500 mensen. De gebeden zijn kort en er wordt veel gezongen. Aan de rechterkant kunnen mensen voor gebarentaal terecht (en dat mag ook wel op het terrein van Wadeaf). De mensen die bij elkaar zitten wensen elkaar vrede tijdens de voorbereiding van de communie, dus er worden heel wat handen geschud. Het geeft een heel saamhorig gevoel. We komen ook wat bekenden tegen en we worden hartelijk begroet. Er zijn enkele jonge novicen  van amper 20 in witte kleding en sluier, die worden voorgesteld. Wel bijzonder dat zulke jonge meiden voor dit leven kiezen. Het is allemaal blij en oprecht, het voelt heel goed. De sfeer wordt op het einde wat luchtiger en er zijn wat hilarische momenten die wij niet helemaal snappen, maar er is veel gelach, vooral om de dansende dirigent en de dansende vrouwen.
Een beter begin van deze zondag kunnen wij niet bedenken.

Groeten uit Breda!

Ja je leest het goed. We waren even in Nederland. Ik, Bas, had wandelende nierstenen en na 5 dagen pijn lijden in Wa ben ik eerst in Accra medische hulp gaan zoeken en al snel werd door alle betrokkenen besloten dat het beter was als ik me in Nederland zou laten behandelen. Donderdag 29 maart zijn we op Schiphol aangekomen en 11 april zijn we, gezond en wel, weer naar Ghana vertrokken.

Terugkerend van de reis met Rik en Hilke kwam de pijn in de rug opzetten en ik vermoedde al vrij snel wat er aan de hand was. Niet leuk als je nog een busreis van 8 uur voor de boeg hebt in een benauwde tro tro met 25 mensen opeengestapeld en met slechts een paar paracetamol als pijnstiller. Een paar dagen aanzien in Wa, want in de kerstvakantie was de zelfde pijn al na drie uur opgehouden. Daarna naar de dokter in Wa op vrijdag, op zaterdag een echo en urine onderzoek waarbij het vermoeden bevestigd werd: nierstenen die er uit willen en zich niet uit laten plassen. Door Rik en Hilke de Iboprofen ontdekt  als pijnstiller, waar ik ze heel dankbaar voor ben. Op zondagavond op advies van de dokter uit Wa met de bus naar Accra. Op maandag advies van een dokter uit Accra die VSO ondersteunt (vlug naar Nederland) en van de Travelkliniek in Rotterdam (wachten in Ghana tot je ze uitplast, welk advies later werd omgezet naar een behandeling in Nederland). Jeannine besluit om mij op de reis te ondersteunen en komt dinsdagavond als een speer met de bus naar Accra. Op woensdagavond vertrekken we naar Nederland. Om het medische verhaal even af te maken: vrijdag bij de uroloog in het Havenziekenhuis in Rotterdam. CT scan en bloed en urine laten onderzoeken. Blijkt dat ik de stenen bijna helemaal heb uitgeplast maar dat in de andere nier nog stenen zitten. Ik voel me opgelaten, omdat ik het gevoel heb een heel circus voor niets te hebben opgebouwd. De uroloog weet me te overtuigen: op het slechtste moment maak je een beslissing en de daarop volgende ontwikkelingen kunnen goed maar ook slecht uitvallen. In mijn geval dus goed. Met een aantal goede tips, medicijnen voor het geval dat en een goed gevoel over de behandeling in Rotterdam besluiten we op korte termijn weer terug te gaan naar Ghana.

De tussenliggende tijd hebben we veel met de kinderen doorgebracht. Twee dagen op Fl oris gepast, bij Jaap en Caatje eten, bij Marthe en Wessel eten, bij Rens eten, samen uit eten, een wandeling. En 2 weken lang logeren in het huis van Marthe en Wessel, waarvan een week allen met Wessel, want Marthe moest – och erm – een week op skikamp met school. Daarnaast mijn verjaardag gevierd met veel lieve mensen en veel lieve reacties: nog bedankt allemaal. 

En Rik en Hilke? Die waren nog fijn (met ongerustheid over mijn situatie) in Ghana aan het reizen toen wij al aan een bruine boterham met kaas in Nederland zaten. Wij hebben ze dinsdag 3 april fijn opgehaald op Schiphol, om een mooie maand met hen toch nog goed af te ronden.

Het waren hectische dagen in Nederland. We blijven een beetje met een onaf gevoel zitten. Je kunt niet alles wat je wilt en je ziet niet iedereen die wilt zien. Maar toch waren we blij dat we er weer even waren en dat het lichamelijk allemaal goed is afgelopen.

Van Cape Coast tot Elabo

Op pad met Rik en Hilke om Ghana te leren kennen. We besluiten een stuk kust te verkennen dat grotendeels onbekend is voor ons allemaal: van Cape Coast tot Elabo aan de grens met Ivoorkust. Ghana's historie is vooral aan de kust te vinden in de vorm van slavenforten. We bezoeken het kasteel van Cape Coast en krijgen een rondleiding door de slavendungeons en passeren the door of no return. Het lukt nauwelijks om ons echt te realiseren wat zich hier allemaal heeft afgespeeld. De zee is nu vredig en de vissers prepareren hun netten en hun boten. Cape Coast is een prettige stad, misschien wel de leukste van Ghana. We reizen met chauffeur Ivans in een landrover naar Beyin aan de westkust waar we op een idyllisch plekje tussen de palmbomen aan het strand bivakkeren in een broeierige hut voor 4 personen. Het uitzicht op zee vergoedt alles. Helaas zien we geen turtles die op deze kust in het goede seizoen hun eieren komen leggen in het zand. We bezoeken Ankasa, het laatste oerbos volgens de boeken. We zijn al gewaarschuwd dat het wild grotendeels al ten prooi is gevallen aan jagers. Wat we zien is een flinke drol van een bosolifant (?) met prachtige vlinders erop en we horen apen! We zien prachtige bomen en een imposante "kathedraal" van bamboestruiken. Het was heerlijk om weer te wandelen,  maar de hunkering naar een bosrand  met een vergezicht is gebleven.
Nzulezu, dorp op palen. We zijn vroeg en kunnen zo genieten van de stilte van de ochtend in het bootje over de lagune. Volgens de gids hebben de mensen dit dorp op palen gebouwd om in een strijd tussen stammen in het verleden zichzelf te beschermen. Het water staat laag vanwege het droge seizoen, maar het is niettemin indrukwekkend. Er wonen zo'n 500 mensen. Er is een hoofdpad en elke dwarsstraat wordt bewoond door een extended family (ouders, kinderen, kleinkinderen). Er is een Primary school, voor het vervolgonderwijs moeten de kinderen naar de school in Beyin. Kinderen "elastieken" met een van plastic zakjes aan elkaar geknoopt elastiek, jeugdherinneringen komen boven. We drinken een flesje fris en een paar kinderen verdwijnen met de doppen om een spelletje te spelen: wie de dop omgedraaid op de dop van de tegenstander krijgt wint de dop van de ander. Mooi om te zien hoe ze toch spelen!
We hopen in Elabo lekker krokant stokbrood te kunnen kopen (zoals het geval is aan de oostgrens met Togo). Het is hectisch aan de grens,  een boze politieman zegt dat we geen foto's mogen maken en.... er is geen stokbrood. Onderweg zien we hoe palmwijn wordt getapt uit de palmboom, en het smaakt ons allemaal goed!
Cape Tree Point is het meest zuidelijke puntje van Ghana, de middelste van 3 rotsige punten in de Golf van Guinee. Er is een vuurtoren die beheerd wordt door Charles, een vrolijke artiest, die er een kleurige stukje Ghana geschilderd heeft. De rotsen hebben aantrekkingskracht op Rik en Hilke en ze klauteren naar een rots in de branding. Daarna van Dixcove naar Bushua via een voetpad wat  niet echt een voetpad is, vinden wij. Bushua is een stadje dat timmert aan zijn imago als surf-city en heeft aantrekkingskracht op backpackers. We genieten van een Mexicaanse tortilla (!) in een restaurantje op het strand en zien hoe wave-surfers een poging wagen. We maken ons een voorstelling hoe het hier over 10 jaar uitziet. Op de terugweg maken we ons eigen pad tussen bomen, velden en prive-eigendommen.
KOSA is om uit te rusten. Nadat we eerst een fikse wandeling van Elmina naar KOSA (11 km) over het strand hebben gemaakt. We zien een beach resort dat bijna door de zee wordt opgeslokt. We kunnen hier niet meer over het strand. Later begrijpen we dat er illegale zandwinning plaatsvindt (40 vrachtauto's per week). Protest tot op het hoogste niveau levert niets op, omdat lokale chiefs en politie de financiële voordelen niet willen missen. We genieten van ons eigen terrasje, van het eten, van het zwemmen in zee (achter een rots die de branding breekt), van lezen, van Janef (Israelisch kaartspel) en Boonanza (Rik wint meestal, dat is wel jammer).
Het was mooi! De reis van en naar Wa is ook een avontuur, maar Rik en Hilke doen dat erg goed. Nog een weekje en dan zwaaien we ze uit.

Voor de vaders en moeders van Mabel....

Hier in Afrika wordt gezegd dat als je een meisje helpt bij het volgen van onderwijs, je de gehele natie helpt. In de arme streken worden meisjes vaak thuis gehouden om in het (meestal grote) gezin te helpen en te helpen bij de landbouw. Ook trouwen meisjes vaak op zeer jonge leeftijd, wat voor de ouders vaak een uitkomst is, want dan hoeven ze één mond minder te vullen… Ook raken meisjes vaak op heel jonge leeftijd zwanger en worden ze één van de vrouwen van een oudere man. Onderwijs biedt de mogelijkheid de meisjes minder afhankelijk te maken van mannen en biedt hen de kans om hun toekomst zelf te regisseren. Child Support werkt aan deze visie actief mee. Child Support is een kindertehuis in Wa, waar je meer over kan lezen op de site www.childsupport-ghana.org. 

Wij hebben het voorrecht te zien wat er gebeurt als kinderen die in moeilijke situaties verkeren van allerlei aard liefdevol worden opgevangen in een veilige omgeving. Niet dat het allemaal succesverhalen zijn, maar de kinderen krijgen een kans op een beter leven, op onderwijs en op een toekomst waarin ze voor zichzelf en hun families kunnen zorgen.

Namens "ons fons" hebbern wij een kind geadopteerd.

Mabel is 14 jaar en heeft al een hele geschiedenis achter de rug. Ze komt uit een heel groot gezin. Haar vader, die in 2000 overleed had drie vrouwen en liefst 20 (!) kinderen. Mabel is de jongste van het stel. De drie vrouwen zijn inmiddels allemaal overleden, moeder Victoria overleed in oktober van het vorig jaar. Mabel heeft nog 3 broers en 3 zusjes, en alle kinderen werden bij familieleden ondergebracht. Mabel kwam terecht bij tante Victoria (zus van moeder) die zelf al 6 kinderen had. Ze heeft de Lagere School afgemaakt en was in haar dorp Buse begonnen aan de Junior High School, maar helaas waren er geen leerkrachten!. Tante Victoria heeft haar handen vol aan haar eigen kinderen en meldde Mabel aan bij Child Support, waar ze nu is opgenomen in het project Sunjeri voor straatmeisjes. Aanvankelijk ging ze naar de Junior High School, maar dat bleek te hoog gegrepen te zijn. . Ze kan niet goed lezen en schrijven en verzocht zelf om terug te gaan naar de Lagere School, waar ze inmiddels in klas 3 (= groep 5) is opgenomen. Daar leert ze lezen en schrijven. De kwaliteit van onderwijs in de afgelegen dorpen is matig tot slecht, waardoor ze een behoorlijke achterstand in lezen en schrijven heeft opgelopen.
Ze kan het goed vinden met de andere kinderen en de moeders en is heel behulpzaam. Ze heeft vriendschap gesloten met kamergenote Sheila en samen trekken ze op.

Weer vader en moeder

De tweede lichting kids is gearriveerd: Rik en Hilke. Ze hebben een hectische tijd achter de rug van Zürich naar Nederland en terug. De stage aan het afronden en werk zoeken. En nu weer naar Wa. Ze hebben een voorspoedige reis gehad en kwamen fit als een hoentje (!) op maandagmorgen in Wa aan. Het is voor hen wennen aan de hitte. Ze hebben al een stukje van ons leven hier ervaren, mensen ontmoet, op kantoor geweest en met de kinderen uit de buurt gespeeld. Bas en ik hebben genoten van DE koffie, peperkoek, stroopwafels, drop, kaas en pure hagelslag! We zijn naar de viering van independanceday geweest, voor de insiders: Hilke en ik allebei in rok!!! Ghana doet wat met een mens. Vandaag hebben we plannen gemaakt hoe de tijd te gebruiken die we hier samen hebben. Gedeeltelijk werken we nog wat en hebben we een paar belangrijke vergaderingen. Daartussen in gaan we samen op pad om Ghana te verkennen. We zakken af naar Cape Coast om de kust  richting Ivoorkust  te gaan ontdekken. Er is daar een oerbos, een dorp op palen, een turtlebeach (en als je geluk hebt zie je ze ook nog) en een bomenpark wat wij ook  nog niet hebben gezien. Natuurlijk verdiepen we ons in het slavenverleden en hopen ook nog wat uit te rusten. Er is nog het Molepark dat Rik en Hilke in de laatste week willen bezoeken als wij vergaderingen hebben en er zijn de hippo's die aanstaande zondag aan de beurt komen.
Het leukste is gewoon genieten van het bij elkaar zijn, Ze hebben het spel Carcassonne meegebracht en de nodige sudokuboekjes, dus we houden ons goed bezig. Lekker kletsen, goed slapen, een biertje bij de spot, samen koken, ja ook samen afwassen, lekker lezen, het lijkt wel vakantie!

Say NO

Vandaag is de laatste bijeenkomst geweest van lessen sexuele voorlichting voor pubers (13-17 jaar) van een kindertehuis in Wa. Chiild Support biedt een thuis voor 35 kinderen tot 18 jaar, die om uiteenlopende redenen niet meer thuis kunnen wonen zoals ouders overleden, weg of gehandicapt, te weinig mogelijkheden voor zorg en aandacht, niet meer naar school, onvoldoende voeding, noem maar op. De kinderen wonen nu in een complex met 3 huismoeders waarvan er 2 altijd aanwezig zijn en een kok. De directie is half Nederlands en half Ghanees. De staf wordt aangevuld met  vrijwilligers die vooral uit Nederland komen. Meestal hebben ze een medische achtergrond om te assisteren bij de poliklinieken in een paar dorpen rond Wa. Vorig jaar waren Lis en Yvonne als vrijwilliger in Wa en zij hebben een pedagogische achtergrond. Zij hebben een programma geschreven om sexuele voorlichting te geven aan jonge mensen in Ghana, rekening houdend met de Ghanese cultuur. Thema's als wie ben ik, hygiëne, groter groeien, verschil tussen jongens en meisjes, puberteit, HIV en Aids en zwangerschap komen aan bod. In Ghana zijn ze niet gewend om over deze zaken te praten. Bovendien hebben sommige meisjes bepaald geen leuke ervaringen met seksualiteit. Zoals bij alle jonge meisjes hier, dreigt er altijd een vroege tienerzwangerschap. Het is belangrijk ze te informeren maar ook vooral te laten nadenken welke keuzes ze kunnen maken. Het is oefenen met NO zeggen als jongens sex met je willen. Het is nadenken wat de gevolgen kunnen zijn van bepaald gedrag en hoe je problemen en ziektes kan voorkomen. Sinds November heb ik samen met Lotte en Thijs, een nieuw stel Nederlandse vrijwilligers,  het programma uitgevoerd. We hebben alle thema's vertaald in het Engels om vooral de Engelse begrippen en uitleg goed over te kunnen brengen. Best een klus. Daarnaast hebben we het programma bij elke les moeten aanpassen aan het denkniveau en lees- en schrijfniveau van de kinderen. Maar het programma  is een prima bron om uit te putten.
We zijn gestart met een kennismakingsochtend met allerlei spelletjes zodat de kinderen weten wie we zijn, om de lessen aan te kondigen en de goede sfeer te bevorderen. Het was erg leuk: stoelendans, flessenvoetbal, bal gooien en naam noemen, blindemannetje, we hadden echt plezier!
Alle lessen hebben we gegeven in het klaslokaaltje van Child Support. we gebruikten allerlei werkvormen als een speurtocht, een persoonlijk recept schrijven, je eigen tijdlijn maken, rollenspel en quiz. We hebben de lessen uitgebreid  met plaatjes en filmpjes (powerpoint) voor veel kinderen die het Engels niet zo beheersen een goede ondersteuning. Ze zijn erg geïnteresseerd. Voor sommige kinderen is het niet zo moeilijk om over dit onderwerp te praten. Alleen als het over hen zelf gaat, zwijgen ze in alle talen, dat is moeilijk. Sommige kinderen zeggen helemaal niks en dan zie je ze ineens in een rol en dat spelen ze prachtig. Mooi om mee te maken. Rollenspel vinden ze erg leuk, echt lachen geblazen.
Vandaag op de laatste dag had ik cake gebakken, een cake met hindernissen. Zodra het beslag klaar was gisteravond viel de stroom uit. Hoe houd je beslag goed dat ook weer niet koud mag zijn anders rijst de cake niet??? Vanochtend ging de stroom weer aan en Bas heeft het afgemaakt en de cake naar ons gebracht. Hij vertelde dat 10 minuten voor het einde van de baktijd de elektriciteit er weer mee stopte. Maar het was heerlijk. Daarna hebben we nog kleren die vrijwilligers hebben achtergelaten verdeeld, iedereen een nummertje en in volgorde uitzoeken en passen wat je het liefste wil hebben. Iedereen blij.
Het is erg leuk om te horen van de Amerikaanse vrijwillgster, dat het erg leuk was en dat je wel kan zien dat ik  teacher ben. Ik ben het nog niet verleerd!!

Omboware, de bult bij Wa

Onze tochten op de motor naar collega’s in Nadowli of Lawra voeren altijd langs die “bult”een paar kilometer buiten Wa. Het is een opvallende heuvel, rots, aan onze rechterhand, net voor het eerste dorp Kaleo. Het hele landschap is licht glooiend, heuvelend en dan valt die puist wel op. Bas heeft ideeën om er een toeristische uitspanning te beginnen. We horen van Erik van Child Support dat het niet zomaar een berg is, maar een soort heilige berg, waarvoor je toestemming nodig hebt om hem te beklimmen.

Op een heiige – misschien wel heilige - zondag in de aanloop naar de Harmatan besluiten Bas, Bob en ik de berg te bezoeken op onze motor. Het is nog een gepuzzel om de goede weg te vinden. Geen bordjes natuurlijk. Zandwegen leiden uiteindelijk tot het dorp Ombo. Omboware betekent de berg van Ombo.We vragen na hoe we bij de berg moeten komen. We moeten eerst bij de chief van het dorp komen. Er worden stoelen onder een boom gezet. Er komen nog 2 oudere mannen. Ze zien er niet als de notabelen van het dorp, in sjofele kleren en een met wollen muts, maar vooruit. Allereerst moeten we 3 cedi betalen en een jongen wordt erop uit gestuurd om de lokale gin te kopen. Als hij terugkomt begint een ritueel van plengen voor de voorouders en iedereen krijgt de gelegenheid een slok te nemen. We mogen de berg vandaag niet op omdat het weer niet goed is. We kunnen beter terugkomen als het weer beter is. Vrouwen mogen ook de berg niet op als ze ongesteld zijn, maar Bas stelt hem gerust over mij!! We willen toch de berg van dichtbij bekijken en we moeten daarvoor weer wat betalen. Het hele gesprek is net zo mistig als de omgeving, maar dat past bij de sfeer. We willen op weg gaan, maar een jongen moet ons vergezellen. We zeggen dat dat niet nodig is. Hij komt naar mij toe en zegt: mama (dat zeggen ze hier wel meer tegen een “oudere” vrouw), als ik niet meega dan denkt de chief dat ik het niet wil en dan krijg ik problemen. Dus hij mee, bij Bas achterop. Aan de voet van de berg stallen we onze motors en lopen een stukje omhoog over een rotsachtige bodem , het lijkt op gestold gesteente. De lokale mythe is dat het ooit een rivier is geweest, die dorpen verslonden heeft waarbij mensen omgekomen zijn. Naast de berg is een heilige plaats, een shrine, om te bidden en om steun te vragen in het traditionele geloof. De berg is nu kaal. In de regentijd is het er volop begroeid en dan vangen de jongens uit het dorp aapjes en hagedissen.

Halverwege omhoog proberen we Wa te ontwaren maar daar is niets van te zien. Het is te mistig. We moeten dus zeker nog een keer terugkomen om van het uitzicht te genieten. We bezoeken nog het nabijgelegen dorpje met een uitzicht op de berg en met kinderen die het prachtig vinden om op de foto te worden gezet.

Op de terugweg krijgt Bas weer motorpech, zoals bijna elke keer. Bob en ik gaan olie kopen. Het type motor van Bas verbruikt heel veel olie, daar moet hij dus meer rekening mee gaan houden.

We hebben genoten van dit stukje traditioneel Ghana op deze mistige zondagmorgen bij de bult, die zijn geheimen een klein beetje aan ons heeft prijs gegeven.