Domovuulo, Pie en Zuur

Op toer door het achterland van het district Jirapa. Een paar maanden geleden zijn national volunteers van PRONET op pad geweest om gehandicapte kinderen te vinden. Waar zijn  ze, niemand weet dat.. Het resultaat was 95 kinderen met allerlei verschillende en soms meerdere handicaps. Er zijn er veel meer, maar dit is een begin.
Wat betekent dit nu. Ghanezen willen graag getallen en statistieken: hoeveel jongens, hoeveel meisjes, welke handicaps enz. Voor mij was het belangrijk iets met die cijfers te doen, om de cijfers een gezicht te geven. Het zijn kinderen!
In januari komt een medisch team naar Jirapa om kinderen met fysieke handicaps te onderzoeken en te adviseren wat er mogelijk is om hun situatie te verbeteren. Tegelijkertijd is het sinds kort mogelijk een aanvraag te doen voor wat geld uit een potje dat voor onderwijs of hulpmiddelen gebruikt kan worden.
1+1=2. Nu dus op pad om zo'n 30 kinderen met fysieke handicaps te bezoeken in hun huis om ouders er toe te bewegen hun kind te laten onderzoeken om te zien wat er mogelijk is. In de Upper West is standaard geen dokter voor onderzoek, dat doet een 'nurse'. Sommige van deze kinderen zijn nog nooit gezien door iemand met een medische achtergrond. Vitalis is een werknemer van PRONET, die mij op mijn motor rondrijdt en voor de introductie en vertaling zorgt.
Wat een ervaring. Indrukwekkend. Hoe families en kinderen leven. Verstoken van alle hulp.
We bezoeken onder andere een huis in Tuggo. Vrouwen zijn druk in de weer met bonen en mais, de opbrengst van het afgelopen farming seizoen.  We wachten op een bankje van boomstammen. De vader vertelt open met een vriendelijk gezicht wat de situatie is. Domovuulo, een meisje van 11, Pie en Zuur (jongens van 8 en 4, zijn hun 3 kinderen. Ze kunnen kruipen en zitten op de grond. Ze kunnen niet praten, maar maken wel geluiden. Ze zijn al zo vanaf hun geboorte. Als ze ondersteund worden kunnen ze ook staan. De vader gaat ze halen en dan verschijn in een soort van slow motion 3 kruipende kinderen in grote T-shirts, die duidelijk last hebben van het zonlicht. Ze kunnen ook niet goed zien. Alle drie hetzelfde beeld. Het oudste meisje gaat al gauw terug. De kleinste zit vlak bij mij, ik streel hem over zijn handjes en gezicht en hij luistert zichtbaar naar mijn stem. Het gaat ons, ook Vitalis, aan het hart. Kinderen zijn de hulp voor later, voor dit gezin is dat uitzicht er niet. Het zal je maar gebeuren, zover van alles en dan dit lot. Moedig hoe open ze er over praten. Wat zal de toekomst brengen?
De vraag wat voor mogelijkheden deze kinderen in Nederland gehad zouden hebben probeer ik telkens weg te dringen. Zinloos! Maar de vraag blijft komen...

Elections Ghana 2012

In een poging het thuisfront te informeren over de verkiezingen op vrijdag 7 december aanstaande, kan ik – o zo Ghanees – de pagina’s van de websites met algemene informatie niet openen, error of een leeg scherm. Dan maar zo uit mijn hoofd.
Om de 4 jaar zijn er parlementsverkiezingen en presidentsverkiezingen. De 2 grootste partijen die in feite om de macht strijden zijn NDC van huidige president John Mahama en de NPP met voorman Nana Akufo-Addo. Het kan net als in 2008 heel spammend worden. De NDC zou de meer sociale partij zijn, voortgekomen uit de hoek van Gerry Rawlings, menigeen wel bekend van zijn coup en later als gekozen president. Hij doet nu zelf niet mee (je mag niet meer dan 2x gekozen worden), zijn vrouw wilde wel, maar die heeft de verkiezing voor de presidentskandidaat verloren. De afgelopen 4 jaar heeft de NDC geregeerd onder leiding van John Ata Mills, die in de zomer is overleden. Daarvoor was de NPP 8 jaar aan de macht. De NPP zou meer een liberale partij zijn, maar wat ze gedaan hebben istoch ook meer voor de mensen: meer voor scholen, de health insurance card geintroduceerd en het gratis bevallen voor zwangere vrouwen. Dus eigenlijk heel sociale dingen, NDC richt zich meer op wegen en economie. Erg onduidelijk, maar ja bij ons is de VVD en de PVDA ook niet meer zo duidelijk te onderscheiden. De NPP wil gratis voortgezet onderwijs, de NDC zegt dan meteen, wij wilen goede kwaliteit van onderwijs en dan kun je dat niet waarmaken.Er zijn ook meerdere kleine partijen, maar die doen niet echt mee. Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd, de partijtop van de grote partijen bestaat alleen uit mannen.
Wat wij merken van de verkiezingen is de enorme hoeveelheid discussies van iedereen om ons heen. Veel gaat in de lokale taal, dus de essentie missen we vaak. De strekking is: of je nu door de hond of door de kat gebeten wordt en ze beloven van alles maar doen het toch niet. De mensen hebben niet zoveel vertrouwen in de oprechtheid van de bestuurders en politici, het gaat altijd om geld. Enkele weken geleden hebben de parlementsleden zichzelf een salarisverhoging van meer dan 100 % gegeven. Een leerkracht verdient zo’n 600 GHC, de MP’s (member of Parliament) 7000, kan dit zomaar. Naast alle andere voordeeltjes: auto’s reiskostenvergoeding etc. Best wel wat mensen overwegen om niet te gaan stemmen. Het systeem is ook zo manipuleerbaar: Je kunt kiezen waar je geregistreerd wil zijn (als je er maar 3 jaar gewoond hebt). Dus in een zwakke constituency (al die Engelse systemen hebben ze overgenomen!), kun je zomaar wat meer mensen van een bepaalde kleur zoeken om te registreren. Veel mensen willen vredige verkiezingen, ze zijn trots op hun vriendelijke imago. Sommige mensen kiezen nu weer voor de NDC omdat een partij niet in 4 jaar kan laten zien wat ze kunnen.
Wat nog interessant is om te vermelden is, dat in het verleden na een verschuiving van de regeringspartij veel belangrijke posten in het bestuurs- en serviceapparaat worden vervangen: niet met de goede skills, maar van de juiste kleur. Dan begint zo’n organisatie zoals bijvoorbeeld GES met veel nieuwe gezichten, zonder overdracht en begint het weer van voor af aan. Dit een ernstig voorbeeld hoe ontwikkeling en vooeuitgang wordt tegengehouden. Om van de corruptie maar niet te spreken.
Tijdens de campagne heb je bezoeken van hoge partijbonzen, waardoor de stad volledig wordt ontwricht: vol motoren die idiote capriolen uithalen om de aandacht te krijgen, echt levensgevaarlijk en veel vlaggenvertoon. Overal staan borden op wie je moet stemmen. Je vraagt je af waarom mensen zo enthousiast zijn voor een partij, terwijl ze zelf moeten sjacheren om het een beetje voor elkaar te krijgen. Het schijnt dat  mensen betaald krijgen om drukte te maken en als gekken door de straten te rijden. In Wa zijn 2 mensen omgekomen toen president Mahama op bezoek was. Bij bijeenkomsten (ralley’s) worden veel lawaai, muziek, speeches geproduceerd, tot in de nacht. Vandaag is de laatste campagnedag, we zijn verlost van het lawaai. Maar de hanen blijven kraaien en de moskeeën strooien hun gebed over ons uit in de nacht. Zo is er altijd wat.
Wij worden door het Ministerie van Buitenlandse Zaken geadviseerd geen samenscholingen te bezoeken rondom de tijd dat de resultaten bekend worden. VSO pakt het rigoreuzer aan en vraagt ons op 7,8 en 9 decmber thuis te blijven. De meeste mensen verwachten wat hectiek in de grote steden van mensen die zich misdragen, zoals wij dat bij de voetbal ook hebben. Wij gaan vrijdagavond gewoon genieten van de Ghanese sterrenhemel bij Odette en laten de politeke sterren een beetje aan ons voorbijgaan, ofschoon Odette ook wel van een politieke discussie houdt, dus wie weet......

Laatste nieuws: op Facebook kreeg ik - ongevraagd - een berichtje van John Mahama (nou ja, van zijn campagneteam). Spam in Ghana!!

Al bijna thuis.......of toch niet?

We zijn thuis. Hier in Ghana in ons huisje in Wa. Elke keer als we terugkomen van weggeweest, worden we zo hartelijk verwelkomd. Dan kan je niet anders dan je thuis voelen.
Waar is thuis? Uiteindelijk voor ons een beetje in de buurt van de mensen waar we van houden. Over een kleine 3 maanden komen we terug naar de plaats waar ons (t)huis was. We gaan kijken of we losse eindjes kunnen oppikken, of misschien nieuwe steken kunnen opzetten op het breiwerkje wat ons leven is. We gaan veel mensen vasthouden, in de ogen kijken  en genieten van samenzijn.
En daarna komt het leven van alledag. We weten niet hoe dat zal zijn. Na bijna 2 jaar Ghana kunnen we ons voorstellen dat het niet gemakkelijk is om door te gaan waar we gestopt zijn. Die 2 jaar Ghana heeft ons veel gebracht. Het heeft ons geleerd over wat echt belangrijk is. Het heeft ons geleerd over onszelf en ons samen. Het heeft ons geleerd te knokken en meer uit jezelf te halen dan je voor mogelijk houdt. De Ghanese warmte en vriendelijkheid is als een deken, die we misschien in ons koude kikkerlandje wel heel erg missen. Maar we weten dan wel waar we aan toe zijn, we kunnen weer afspraken maken en mensen zijn duidelijk en direct. Hoe zal dat zijn?
Maar voor dat we dat ervaren willen we graag in Ghana wat klussen iets verder brengen, afmaken lukt niet meer. Het zijn per slot van rekening nog bijna 3 maanden, toch? Die willen we ten volle benutten.
3 Maanden waarin we genieten van de sterrenhemel en het liggend maantje als we bij Odette eten. 3 Maanden van hitte en harmatan (stoffige winden van de Sahara). Waarin we best wel zullen balen als de elektriciteit weer uitvalt en de fan het niet doet. Tijd genoeg om nog Ghanese namen op mijn tafelkleed te borduren. Voordat je in slaap valt wegdromen bij de mysterieuze geluiden van de Afrikaanse nacht. Elke nacht om 4 uur wakker worden van de moskeeen en het gekraai van de hanen. Met een goed gevoel de stem van Hassan horen: Grandfather  and young girl. Genieten van de avondjes film kijken en lekker lezen. Nog even wat toertjes op de motor door het Afrikaanse land kunnen maken. Het Ghanese leven nog even met Jaap en Caat kunnen delen. Nog veel kunnen kleuren en spelletjes doen met de kinderen uit de buurt. De Ghanese verkiezingen gaan meemaken. Goed kunnen leven van wat er in Wa te koop is en steeds nieuwe dingen leren, gisteravond zoete aardappel met bonen en tomaat, mmmm. Een bordje havermout met banaan is nergens zo lekker als hier. Tijd waarin we hopen dat onze teenslippers en onze ijskast het nog even volhouden. De tijd van slapen zonder laken of deken en een heerlijke koude douche. Van muggen die wij nog steeds te slim af zijn om malaria te krijgen. Van diarrae en diarrae en diarrae. Van steeds weer versteld staan hoe sterk mensen zijn, hoe moeilijk ze het hebben en hoe ze er toch iets van weten te maken. Van fijn contact met collega's en collega-vrijwilligers.
Ja, 3 maanden van zoveel. Het is heel dubbel. Steeds vaker komt de einddatum om de hoek. Bij het plannen van trainingen: Oh, dus nog maar één waar ik bij ben. Buurmeisje Rameeza, die dacht dat we al vertrokken waren. Mensen die vragen wanneer we weggaan.....
We gaan het meemaken, eerst nog veel van hier en straks weer meer van daar.

De foto's van Picasaweb zijn eventjes niet meer op de blog te zien, omdat het programmaatje niet meer goed werkt. We moeten even kijken of dat op te lossen is.

Fufu stampen

Vandaag staat het maken van fufu met lightsoup op het program. We willen leren hoe fufu moet worden gestampt. Fufu is zo'n essentieel deel van Ghana, eigenlijk van heel Afrika, alleen heet het overal anders. In Wale is het kapalla en een must om te eten.
Sakia onze buurvrouw heeft me een lijstje gegeven met boodschappen: 3 yams, voor 1 cedi tomaten, voor 1 cedi uien, voor 50 pesowa's garden eggs, onga-shrimp-blokjes, wat rode pepertjes en een stuk salmon (lekkere vis, maar geen zalm). Ik koop hem zonder kop om te voorkomen dat de kop ook in de soep terecht komt. Fufu is dus gemaakt van yam en dat is een belangrijk onderdeel van het Ghanese eten, zeker in het noorden, waar veel yam wordt verbouwd en nauwelijks cassave. Yam is een grote knol die gekookt lijkt op een droge aardappel. Er zit een plakkerig stofje in dat door te stampen de yam tot een kleverige puree maakt. Je eet er een pittige soep bij, een lichte soep van tomaat en vis ( zoals wij vandaag eten) of groundnut-soep (pindasoep met green leaves) of okro-soep (slijmerige soep van okro).
Het is prachtig om te zien hoe Sakia alles snijdt met een groot mes, vanuit de losse hand, geen plankje. Garden eggs, tomaten en uien worden gekookt en fijngemalen met een ..... blender, jaja. Maar grinden op een schaal met ribbeltjes en een houten vijzel is ook heel gewoon. De pitjes van de tomaat worden er uit gezeefd en gedroogd om volgend jaar tomaten van te planten.
De yam moet 45 minuten koken om het plakkerige gehalte te vergroten. Er wordt een plastic zak over de pan gedaan omdat de pan te vol is en het water niet teveel moet verdampen. Haar zus en dochter Mousa helpen ook. Vanaf 9 uur tot 12 uur zitten we bij het houtskool-vuurtje. We mogen niet helpen. Het is mooi om te zien hoe er telkens allerlei handelingen worden verricht zonder haast, even wat snijden even wat afspoelen tussendoor, geen tafel, alles op de grond, het is een groot proces en aan het eind is er niet zoveel afwas en is Sakia nauwelijks van haar plaats geweest. Ze heeft wel wat hulptroepen, de kinderen worden ingeschakeld met commando's, geen verzoeken. De buurtkinderen komen spelen en genieten de jongleerkunsten van Rens en proberen het zelf ook met een bal. Bas komt ook even stampen. Staand lukt toch het beste. Seidu, de man van Sakia, helpt ook nog even om staand de techniek van de vallende stamper te oefenen. Het kontakt met de puree moet kort zijn, anders zuigt de stamper zich vast in het kleverige goedje en is het zwaar om de stamper er uit te trekken. Om het gelijkmatig te maken moet er iemand de fufu omdraaien met de handen na elke plof. We vinden het best dapper van Sakia dat ze het aandurft met Bas, Rens en mij. Ze heeft er enorm veel plezier in. Na twaalven is de tafel gedekt en eten we fufu met lightsoup. Er moet wat zout bij en dan vinden we het best lekker, maar of het ons lievelingseten wordt is twijfelachtig.

Eid-al-Adha

Vandaag 26 oktober is het  Eid-al-Adha of  Offerfeest  of  Slachtfeest. Van de twee islamitische feesten het  belangrijkste feest.  Eid-al-Fitr ofwel het Suikerfeest  wordt gevierd na de Ramadan, de vastenmaand en wordt het kleine feest genoemd, het duurt een dag. Eid al-Adha duurt drie dagen en wordt daarom ook wel het grote feest genoemd.  Dit feest markeert het einde van de bedevaart in Mekka (Hadj) en  vindt op de tiende dag van de 12e maand plaats.  Ofschoon Eid al-Adha altijd op dezelfde dag is van de islamitische kalender  varieert de dag van de Gregoriaanse kalender elke jaar  11 dagen. De Gregoriaanse kalender is gebaseerd op de zon, de islamitische kalender op de maan.
Met het vieren van dit feest wordt herdacht dat Ibrahiem (Abraham) gevraagd werd om zijn zoon Ismaël te offeren aan Allah. In de Koran staat het verhaal dat Allah vroeg aan Ibrahiem om zijn zoon Ismaël te offeren om te laten zien dat hij trouw en gelovig was. Toen Ibrahiem zijn zoon met een mes wilde doodsteken, kwam er een engel die zei dat een schaap de plaats van Ismaël mocht innemen.
Dus op de eerste dag van het Offerfeest slacht iedere moslim die er geld voor heeft een schaap, of geit, koe, os, buffel of kameel. Dit gebeurt meestal in het dorp waar de man geboren is. Het vlees wordt in drie stukken verdeeld. Een deel is voor de familie, een deel is voor de buren of vrienden en een deel is voor de armen. Voor het Offerfeest worden de dieren onverdoofd geslacht. Onverdoofd slachten is in Europa en Nederland bij de wet verboden. Voor joden en moslims  in Nederland mag dit alleen in speciaal erkende slachthuizen.
Ook  belangrijk van zowel Eid al-Adha als Eid al-Fitr is het Eid gebed. Dit is op een bepaalde manier de gebeden opzeggen, alles in navolging van de Profeet. Er zijn wel verschillende etiquettes. De mooiste kleren worden aangetrokken en vrouwen zijn ook welkom. Rens heeft het grote Eid gebed in het Jubileepark bijgewoond (zie filmpje).
Vandaag start het voorbereiden van de maaltijden. Het delen is een belangrijk gebruik  bij het vieren van het Offerfeest. De buren hebben ons voorzien van een lekkere maaltijd. Mousa, dochter van Sakia kwam met een pak lekker sap.  Rens is na het Eidgebed uitgenodigd bij een jongeman thuis voor fufu met groundnutsoup met koeienmaag. Hij heeft het dapper geprobeerd.
Iedereen ziet er mooi uit, vrouwen met prachtige jurken en hoofddoeken. De buurtkinderen zien er allemaal op hun eid-al-adha-best uit, prachtig! Veel kinderen hebben ook nieuwe schoenern, de meisjes lakschoenen met hakjes en strikjes.

Rens in Ghana

Hij is er! Lang weten we niet of het er van zal komen, maar op vrijdag 19 oktober arriveert Rens in Wa. Het ziet er even naar uit dat hij in Accra  naar het verkeerde busstation wordt gebracht, maar uiteindelijk - met veel geluk, zoals dat met Rens vaker gaat - arriveert hij op het goede busstation. De eerste bussen die in Wa arriveren, laten ons nog even ongewis, maar in de laatste bus zit hij dan toch!
We verwachten dat hij na een vermoeiende reis van dagen (op zaterdag al in Gent vertrokken) ineen zal storten na een reis met de nachtbus van ruim 12 uur en de hoge temperaturen. Maar nee, helemaal fit om dit avontuur aan te gaan. Erg leuk om hem Wa te laten zien, erg fijn om bij te kletsen, super om hem dichtbij te hebben. We zijn weer voorzien van koffie en zakken met pure hagelslag. Ook 2 chocoladeletters hoorden bij de verrassing (en wij wachten niet tot 5 december!). Veel spullen om de buurtkinderen te amuseren (strijkkralen, verf, kleurpotloden, kleurboeken, memory met dank aan Marthe). Met een vogelboek van Ghana hopen we de mooie vogels hier van een naam te voorzien. De otoscopen voor de toolkit hebben door Rens hun weg naar Ghana gevonden. Een volleybal en jongleerballen zullen ook hun nut wel weten te bewijzen de komende tijd. De afgelopen periode veel foto's gemaakt van de buurtkinderen, via het Kruidvat af laten drukken en door Rens mee laten nemen. Hier is de kwaliteit erg slecht en afdrukken is wel 10x zo duur. De kinderen waren er allemaal superblij mee en we hebben alweer nieuwe foto's moeten maken van allelei buurtgenoten die ook een foto willen. Da's weer een taak voor Jaap als hij in januari komt. Odette is blij met haar hoofdlampje om te koken in haar restaurant als de "lights off" zijn en dat gebeurt met vlagen dagelijks. Zoals deze dagen, helaas.
Ook de kinderen van onze buurt weten Rens al te vinden. Hij heeft al kennis gemaakt met Hassan en Odette. We gaan er van genieten!

BEST-for children training

Dinsdag 2 oktober was een belangrijke dag voor het toolkit project BEST-for-children, waarover ik al eerder heb bericht.  Zestien teachers van 8 scholen werden getraind om kinderen te screenen op gehoor en gezichtsvermogen. Zoals altijd wilde ik teveel, maar ik was er ook goed in om de essentie over te brengen. Voor sommige leerkrachten is het best wel hooggegrepen, maar ze zijn met tweeën van een school en kunnen elkaar helpen. Het motto was: A bad screening is worse than no screening. Dus gehamerd om het goed en precies te doen. Andere leerkrachten waren vlot van begrip en stelden goeie vragen. Ze waren allemaal erg betrokken, dus hopen maar dat dat een goede basis is om goed te testen. Veel leerkrachten hadden problemen met hun gezichtsvermogem en gehoor, zo bleek!  Een leerkracht was zo slechtziend, dat ik me afvraag of ze de kinderen in haar klas kan zien, van die donkere gezichtjes in een donker klaslokaal??
Na een maand van screenen evalueren we hoe het gegaan is. Daarna zullen we bekijken hoe we verder kunnen. Deze stap is weer gezet. Foto's vind je hierboven.