Al bijna thuis.......of toch niet?

We zijn thuis. Hier in Ghana in ons huisje in Wa. Elke keer als we terugkomen van weggeweest, worden we zo hartelijk verwelkomd. Dan kan je niet anders dan je thuis voelen.
Waar is thuis? Uiteindelijk voor ons een beetje in de buurt van de mensen waar we van houden. Over een kleine 3 maanden komen we terug naar de plaats waar ons (t)huis was. We gaan kijken of we losse eindjes kunnen oppikken, of misschien nieuwe steken kunnen opzetten op het breiwerkje wat ons leven is. We gaan veel mensen vasthouden, in de ogen kijken  en genieten van samenzijn.
En daarna komt het leven van alledag. We weten niet hoe dat zal zijn. Na bijna 2 jaar Ghana kunnen we ons voorstellen dat het niet gemakkelijk is om door te gaan waar we gestopt zijn. Die 2 jaar Ghana heeft ons veel gebracht. Het heeft ons geleerd over wat echt belangrijk is. Het heeft ons geleerd over onszelf en ons samen. Het heeft ons geleerd te knokken en meer uit jezelf te halen dan je voor mogelijk houdt. De Ghanese warmte en vriendelijkheid is als een deken, die we misschien in ons koude kikkerlandje wel heel erg missen. Maar we weten dan wel waar we aan toe zijn, we kunnen weer afspraken maken en mensen zijn duidelijk en direct. Hoe zal dat zijn?
Maar voor dat we dat ervaren willen we graag in Ghana wat klussen iets verder brengen, afmaken lukt niet meer. Het zijn per slot van rekening nog bijna 3 maanden, toch? Die willen we ten volle benutten.
3 Maanden waarin we genieten van de sterrenhemel en het liggend maantje als we bij Odette eten. 3 Maanden van hitte en harmatan (stoffige winden van de Sahara). Waarin we best wel zullen balen als de elektriciteit weer uitvalt en de fan het niet doet. Tijd genoeg om nog Ghanese namen op mijn tafelkleed te borduren. Voordat je in slaap valt wegdromen bij de mysterieuze geluiden van de Afrikaanse nacht. Elke nacht om 4 uur wakker worden van de moskeeen en het gekraai van de hanen. Met een goed gevoel de stem van Hassan horen: Grandfather  and young girl. Genieten van de avondjes film kijken en lekker lezen. Nog even wat toertjes op de motor door het Afrikaanse land kunnen maken. Het Ghanese leven nog even met Jaap en Caat kunnen delen. Nog veel kunnen kleuren en spelletjes doen met de kinderen uit de buurt. De Ghanese verkiezingen gaan meemaken. Goed kunnen leven van wat er in Wa te koop is en steeds nieuwe dingen leren, gisteravond zoete aardappel met bonen en tomaat, mmmm. Een bordje havermout met banaan is nergens zo lekker als hier. Tijd waarin we hopen dat onze teenslippers en onze ijskast het nog even volhouden. De tijd van slapen zonder laken of deken en een heerlijke koude douche. Van muggen die wij nog steeds te slim af zijn om malaria te krijgen. Van diarrae en diarrae en diarrae. Van steeds weer versteld staan hoe sterk mensen zijn, hoe moeilijk ze het hebben en hoe ze er toch iets van weten te maken. Van fijn contact met collega's en collega-vrijwilligers.
Ja, 3 maanden van zoveel. Het is heel dubbel. Steeds vaker komt de einddatum om de hoek. Bij het plannen van trainingen: Oh, dus nog maar één waar ik bij ben. Buurmeisje Rameeza, die dacht dat we al vertrokken waren. Mensen die vragen wanneer we weggaan.....
We gaan het meemaken, eerst nog veel van hier en straks weer meer van daar.

De foto's van Picasaweb zijn eventjes niet meer op de blog te zien, omdat het programmaatje niet meer goed werkt. We moeten even kijken of dat op te lossen is.

Fufu stampen

Vandaag staat het maken van fufu met lightsoup op het program. We willen leren hoe fufu moet worden gestampt. Fufu is zo'n essentieel deel van Ghana, eigenlijk van heel Afrika, alleen heet het overal anders. In Wale is het kapalla en een must om te eten.
Sakia onze buurvrouw heeft me een lijstje gegeven met boodschappen: 3 yams, voor 1 cedi tomaten, voor 1 cedi uien, voor 50 pesowa's garden eggs, onga-shrimp-blokjes, wat rode pepertjes en een stuk salmon (lekkere vis, maar geen zalm). Ik koop hem zonder kop om te voorkomen dat de kop ook in de soep terecht komt. Fufu is dus gemaakt van yam en dat is een belangrijk onderdeel van het Ghanese eten, zeker in het noorden, waar veel yam wordt verbouwd en nauwelijks cassave. Yam is een grote knol die gekookt lijkt op een droge aardappel. Er zit een plakkerig stofje in dat door te stampen de yam tot een kleverige puree maakt. Je eet er een pittige soep bij, een lichte soep van tomaat en vis ( zoals wij vandaag eten) of groundnut-soep (pindasoep met green leaves) of okro-soep (slijmerige soep van okro).
Het is prachtig om te zien hoe Sakia alles snijdt met een groot mes, vanuit de losse hand, geen plankje. Garden eggs, tomaten en uien worden gekookt en fijngemalen met een ..... blender, jaja. Maar grinden op een schaal met ribbeltjes en een houten vijzel is ook heel gewoon. De pitjes van de tomaat worden er uit gezeefd en gedroogd om volgend jaar tomaten van te planten.
De yam moet 45 minuten koken om het plakkerige gehalte te vergroten. Er wordt een plastic zak over de pan gedaan omdat de pan te vol is en het water niet teveel moet verdampen. Haar zus en dochter Mousa helpen ook. Vanaf 9 uur tot 12 uur zitten we bij het houtskool-vuurtje. We mogen niet helpen. Het is mooi om te zien hoe er telkens allerlei handelingen worden verricht zonder haast, even wat snijden even wat afspoelen tussendoor, geen tafel, alles op de grond, het is een groot proces en aan het eind is er niet zoveel afwas en is Sakia nauwelijks van haar plaats geweest. Ze heeft wel wat hulptroepen, de kinderen worden ingeschakeld met commando's, geen verzoeken. De buurtkinderen komen spelen en genieten de jongleerkunsten van Rens en proberen het zelf ook met een bal. Bas komt ook even stampen. Staand lukt toch het beste. Seidu, de man van Sakia, helpt ook nog even om staand de techniek van de vallende stamper te oefenen. Het kontakt met de puree moet kort zijn, anders zuigt de stamper zich vast in het kleverige goedje en is het zwaar om de stamper er uit te trekken. Om het gelijkmatig te maken moet er iemand de fufu omdraaien met de handen na elke plof. We vinden het best dapper van Sakia dat ze het aandurft met Bas, Rens en mij. Ze heeft er enorm veel plezier in. Na twaalven is de tafel gedekt en eten we fufu met lightsoup. Er moet wat zout bij en dan vinden we het best lekker, maar of het ons lievelingseten wordt is twijfelachtig.

Eid-al-Adha

Vandaag 26 oktober is het  Eid-al-Adha of  Offerfeest  of  Slachtfeest. Van de twee islamitische feesten het  belangrijkste feest.  Eid-al-Fitr ofwel het Suikerfeest  wordt gevierd na de Ramadan, de vastenmaand en wordt het kleine feest genoemd, het duurt een dag. Eid al-Adha duurt drie dagen en wordt daarom ook wel het grote feest genoemd.  Dit feest markeert het einde van de bedevaart in Mekka (Hadj) en  vindt op de tiende dag van de 12e maand plaats.  Ofschoon Eid al-Adha altijd op dezelfde dag is van de islamitische kalender  varieert de dag van de Gregoriaanse kalender elke jaar  11 dagen. De Gregoriaanse kalender is gebaseerd op de zon, de islamitische kalender op de maan.
Met het vieren van dit feest wordt herdacht dat Ibrahiem (Abraham) gevraagd werd om zijn zoon Ismaël te offeren aan Allah. In de Koran staat het verhaal dat Allah vroeg aan Ibrahiem om zijn zoon Ismaël te offeren om te laten zien dat hij trouw en gelovig was. Toen Ibrahiem zijn zoon met een mes wilde doodsteken, kwam er een engel die zei dat een schaap de plaats van Ismaël mocht innemen.
Dus op de eerste dag van het Offerfeest slacht iedere moslim die er geld voor heeft een schaap, of geit, koe, os, buffel of kameel. Dit gebeurt meestal in het dorp waar de man geboren is. Het vlees wordt in drie stukken verdeeld. Een deel is voor de familie, een deel is voor de buren of vrienden en een deel is voor de armen. Voor het Offerfeest worden de dieren onverdoofd geslacht. Onverdoofd slachten is in Europa en Nederland bij de wet verboden. Voor joden en moslims  in Nederland mag dit alleen in speciaal erkende slachthuizen.
Ook  belangrijk van zowel Eid al-Adha als Eid al-Fitr is het Eid gebed. Dit is op een bepaalde manier de gebeden opzeggen, alles in navolging van de Profeet. Er zijn wel verschillende etiquettes. De mooiste kleren worden aangetrokken en vrouwen zijn ook welkom. Rens heeft het grote Eid gebed in het Jubileepark bijgewoond (zie filmpje).
Vandaag start het voorbereiden van de maaltijden. Het delen is een belangrijk gebruik  bij het vieren van het Offerfeest. De buren hebben ons voorzien van een lekkere maaltijd. Mousa, dochter van Sakia kwam met een pak lekker sap.  Rens is na het Eidgebed uitgenodigd bij een jongeman thuis voor fufu met groundnutsoup met koeienmaag. Hij heeft het dapper geprobeerd.
Iedereen ziet er mooi uit, vrouwen met prachtige jurken en hoofddoeken. De buurtkinderen zien er allemaal op hun eid-al-adha-best uit, prachtig! Veel kinderen hebben ook nieuwe schoenern, de meisjes lakschoenen met hakjes en strikjes.

Rens in Ghana

Hij is er! Lang weten we niet of het er van zal komen, maar op vrijdag 19 oktober arriveert Rens in Wa. Het ziet er even naar uit dat hij in Accra  naar het verkeerde busstation wordt gebracht, maar uiteindelijk - met veel geluk, zoals dat met Rens vaker gaat - arriveert hij op het goede busstation. De eerste bussen die in Wa arriveren, laten ons nog even ongewis, maar in de laatste bus zit hij dan toch!
We verwachten dat hij na een vermoeiende reis van dagen (op zaterdag al in Gent vertrokken) ineen zal storten na een reis met de nachtbus van ruim 12 uur en de hoge temperaturen. Maar nee, helemaal fit om dit avontuur aan te gaan. Erg leuk om hem Wa te laten zien, erg fijn om bij te kletsen, super om hem dichtbij te hebben. We zijn weer voorzien van koffie en zakken met pure hagelslag. Ook 2 chocoladeletters hoorden bij de verrassing (en wij wachten niet tot 5 december!). Veel spullen om de buurtkinderen te amuseren (strijkkralen, verf, kleurpotloden, kleurboeken, memory met dank aan Marthe). Met een vogelboek van Ghana hopen we de mooie vogels hier van een naam te voorzien. De otoscopen voor de toolkit hebben door Rens hun weg naar Ghana gevonden. Een volleybal en jongleerballen zullen ook hun nut wel weten te bewijzen de komende tijd. De afgelopen periode veel foto's gemaakt van de buurtkinderen, via het Kruidvat af laten drukken en door Rens mee laten nemen. Hier is de kwaliteit erg slecht en afdrukken is wel 10x zo duur. De kinderen waren er allemaal superblij mee en we hebben alweer nieuwe foto's moeten maken van allelei buurtgenoten die ook een foto willen. Da's weer een taak voor Jaap als hij in januari komt. Odette is blij met haar hoofdlampje om te koken in haar restaurant als de "lights off" zijn en dat gebeurt met vlagen dagelijks. Zoals deze dagen, helaas.
Ook de kinderen van onze buurt weten Rens al te vinden. Hij heeft al kennis gemaakt met Hassan en Odette. We gaan er van genieten!

BEST-for children training

Dinsdag 2 oktober was een belangrijke dag voor het toolkit project BEST-for-children, waarover ik al eerder heb bericht.  Zestien teachers van 8 scholen werden getraind om kinderen te screenen op gehoor en gezichtsvermogen. Zoals altijd wilde ik teveel, maar ik was er ook goed in om de essentie over te brengen. Voor sommige leerkrachten is het best wel hooggegrepen, maar ze zijn met tweeën van een school en kunnen elkaar helpen. Het motto was: A bad screening is worse than no screening. Dus gehamerd om het goed en precies te doen. Andere leerkrachten waren vlot van begrip en stelden goeie vragen. Ze waren allemaal erg betrokken, dus hopen maar dat dat een goede basis is om goed te testen. Veel leerkrachten hadden problemen met hun gezichtsvermogem en gehoor, zo bleek!  Een leerkracht was zo slechtziend, dat ik me afvraag of ze de kinderen in haar klas kan zien, van die donkere gezichtjes in een donker klaslokaal??
Na een maand van screenen evalueren we hoe het gegaan is. Daarna zullen we bekijken hoe we verder kunnen. Deze stap is weer gezet. Foto's vind je hierboven.

Bericht van Fons

Ons Fons heeft weer wat mensen blij gemaakt. Graag willen we dat met jullie delen. 

Bayor, de dove jongen die we als eerste gesponsord hebben met gereedschap, hebben we nu ook blij gemaakt met hout. Hij is klaar met zijn vakopleiding en gaat nu als volleerd timmerman aan de slag. Zijn leerkrachten zijn zo positief over hem, dat je hem zeker een  kans gunt om een goed  bestaan op te bouwen. 

We hebben van Ons Fons ook een klein stukje van het MIRC project gefinancierd. Bas heeft laten zien dat het mogelijk is om jongeren, die nog nooit een computer hebben gezien, toch kunnen ervaren wat een computer is. Iedereen die erbij betrokken was, wilde graag ermee doorgaan. GES heeft het project "geadopteerd" en moet nu ownership gaan nemen door ict-leerkrachten te leveren die naar de scholen kunnen met een MIRC-box met 5 laptops. Het begin van een mooie ontwikkeling...

Bakuori, een gehandicapte man in een rolstoel in Wa heeft een matras gekregen Hij loopt tegen de 40 en met zijn lijf is een matras niet bepaald een luxe.

Ik heb een support-groep voor families van kinderen met handicaps bijgewoond in Lawra. Ik was onder de indruk  hoe belangrijk het is dat mensen delen met elkaar dat ze "zo'n" kind hebben, en ze ervaren dat ze niet alleen staan. Ze krijgen informatie over allerlei onderwerpen die met hun kind en gezondheid te maken hebben. In Ghana bestaan nog allerlei vreemde beelden dat deze kinderen heksen of boze geesten zijn. Het kan ook besmettelijk zijn. Het komt nog steeds voor dat deze kinderen worden doodgemaakt of achtergelaten. Ze krijgen een health-inssurance-kaart als ze die nog niet hebben, waarmee ze gebruik kunnen  maken van de basisvoozieningen van de gezondheidszorg. Zo belangrijk!. Kinderen spelen, waar het kan, samen. Ze krijgen wat eten. Er worden spelletjes gedaan. Wat een fijne sfeer. Wat me erg trof was een jonge moeder die vertelde wat ze de vorige keer geleerd had: "Ik heb dit kind gekregen en ik zal ervoor zorgen". Dit SNAP-programma (Special Needs Awareness Program) heeft Ons Fons ook gesponsord. De volgende bijeenkomst (elke 1e woensdag van de maand) wordt door jullie gefinancierd! Ik vind het zo inspirerend dat we in Jirapa nu proberen een commitee te vormen van belanghebbenden om over zo'n groep na te denken!

De  Deputy Director van GES van Wa is met pensioen gegaan. Hij is een erg aardige man man, die ons een half jaar Wale les heeft gegeven. Daarnaast is hij erg betrokken bij het onderwijs. We hebben hem als afscheidcadeau een project laten uitkiezen. Hij heeft ervoor gekozen om een Junior High School  in Dapoeoa, waar Bas met zijn laptops les heeft gegeven, te voorzien van electriciteit. Een belangrijke stap.

Wat nog in het vat zit, is het maken van een kap voor de embosser van Ismail Salifu, de resourceteacher van de blinde studenten van Wa Senior High School. Met hem heb ik de braille-bibliotheek gemaakt. Via Ghana Braille Press komt geen enkele Braille-studieboek beschikbaar en nu komen ze met vragen bij hem! Zijn gehoor begint heel erg na te laten, want het printen van Braille gaat met veel lawaai gepaard en hij zit daar uren naast. Om te zorgen dat blinde studenten nog lang van hem kunnen profiteren is dit een mooie bijdrage, De originele kap is te duur, maar hij heeft - als technische man - het allemaal uitgezocht en er wordt lokaal een kap gemaakt.

We reserveren ook nog wat geld voor  Mabel van Child Support. We zijn aan het begin van dit jaar gestart als haar Foster Parents en hierna volgen nog 2 jaar waarin we onze bijdrage moeten leveren. Mabel was dit jaar de 2e van de klas. Ze is een bescheiden meisje met een prachtige lach. Ze kan mooi zingen. De kinderen van Child Support nemen een CD op om geld in te zamelen en Mabel is een van de solisten!

Allemaal super bedankt!

Inclusion in de praktijk

Ik ben naar Ghana vertrokken als Inclusive Education officer van Regional GES. Inclusief onderwijs is alle kinderen opvangen in de basisschool met onderwijs op maat, afgestemd op de onderwijsbehoeften van het kind. Een mond vol en het klinkt mooi. Nu is inclusief onderwijs in Nederland nooit gerealiseerd, wij hebben alle problemen mooi in hokjes gezet voordat iemand sprak over inclusief onderwijs en noemen dat Speciaal Onderwijs. De laatste jaren is er sprake van te streven naar Passend Onderwijs: met behoud van Speciale Scholen de kinderen zoveel mogelijk op maat bedienen in het gewone Basisonderwijs. Daar heeft de regering een stokje voor willen steken vanwege het geld, en door protesten ook weer niet, dus hoe nu de vlag erbij hangt, geen idee.
Deze hele uitleg dient 2 doelen. Ten eerste kan ik nooit een specialist op dit gebied zijn, want ik heb nooit in een inclusief systeem gewerkt. Gelukkig heet ik nu Special Education Needs advisor, die zich toch richt op Inclusion. Daarnaast heb ik me wel verdiept in Inclusief Onderwijs gedurende mijn carrière op de GES (moest toch iets nuttigs doen). In Ghana is het beleid gericht op Inclusief Onderwijs en er wordt dan ook heel veel over geschreven en gepraat. Maar om het nu in de praktijk te brengen is een ander verhaal en zoals overal: het geld ontbreekt.
Uit de aanpakken en doelgroepen heb ik er in mijn projecten 2 gekozen:
1. Kinderen met handicaps opsporen en ze naar school zien te krijgen. Dat doe ik in Kunchene en het schijnt vrij uniek te zijn hoe we dat aanpakken. Door een tip van Ine en Peter heb ik misschien ook nog funding gevonden van het Liliane-fonds voor de kinderen daar en in andere dorpen waar we hierna gaan beginnen. Zij pakken het heel grondig aan en zelfs operaties vergoeden zij! In juni van dit jaar heb ik op de blog bericht over Ngmintuo en Lucy. Ze  worden nu definitief aangemeld op school (hoop ik..).
2. Een andere aanpak is het signaleren van kinderen met problemen. Dat gebeurt in Ghana in beperkte mate, maar in het Noorden van Ghana is het bar en boos. Het idee is als je niet weet welke speciale leerbehoeften een kind heeft, hoe kun je dan je aanpak in de klas erop aanpassen. Je moet dus beginnen met onderzoeken wat het probleem is. Ik ben gestart op het terrein van horen en zien, omdat daar in Ghana al veel over bekend is. Er zijn ook speciale scholen voor kinderen die niet of slecht kunnen horen of zien. Dat zijn vaak de ernstige, overduidelijke gevallen. Op gewone scholen blijken vaak kinderen te zitten met een gehoors- of gezichts-probleem, waarvan niemand weet heeft of waarover niet wordt gesproken. Die kinderen worden dan voor dom versleten. Ook gaan kinderen niet op tijd naar de dokter waardoor een te genezen probleem kan eindigen in een blijvende beschadiging. Dat vind ik hier het ergste: een ziekte of beperking die te voorkomen of te genezen was. Op dit moment leg ik de laatste hand aan 10 screening-toolkits met de mooie naam “BEST for children”, BEST staat voor Basic Education Screening Toolkit. Zodra ik wat foto’s heb zal ik ze in een album op Picasa web zetten. TENI sponsort dit project. Het wordt een koffertje met screeningsmaterialen en vier manuals. We starten met 8 scholen, verdeeld over het district Jirapa. Nu nog beperkt tot het screenen van horen en zien, maar in de toekomst kan het worden uitgebreid naar andere ontwikkelingsgebieden. Het screenen moet eenvoudig zijn en wordt uitgevoerd door leerkrachten die hiervoor worden getraind. Het is meer signaleren: als de screening uitwijst dat er misschien een probleem is moet het kind worden doorgestuurd naar de specialist. Alle kinderen die op de kleuterschool worden aangemeld moeten standaard worden gescreend. Daarnaast worden ook de kinderen gescreend, die op een of andere manier aanleiding geven tot twijfel over zien en horen. Om inclusief onderwijs echt in praktijk te brengen is in het project ook voorzien om alle leerkrachten van de deelnemende scholen te trainen in het aanpassen van je onderwijs aan kinderen met problemen met horen en zien.
Om de toolkit te realiseren is wel wat organisatie vereist, want het moet helemaal van nul af aan bedacht en uitgevoerd worden. We drinken melk om lege blikjes te produceren voor de gehoorstest, de buurman heeft harde steentjes geregeld, het logo is ontworpen, het trainingsprogramma staat in de steigers, veel overleggen met een leerkracht van Wadeaf die (ook met behulp van het Lilianefonds een audiometer heeft gekregen) en met een optometrist van de Eye Clinic Wa, een super aardige, kritische en betrokken jongeman, bij de stichting Medic heb ik 8 gereviseerde otoscopen gekocht tegen kostprijs, Marja heeft 12 afdekbrillen opgestuurd, met een printshop in de weer om de test-kaarten te produceren, stickers met het logo, koffertjes zoeken en de handleidingen hoe te screenen en een met veel tips voor ouders en leerkrachten.  Wat een klus, maar leuk om zo buiten de box iets tot stand te brengen. Eind November, na de train- en screenfase, evalueren we het project en is de bedoeling het uit te breiden naar meer scholen.
Om te zorgen dat het misschien op een andere, meer centrale manier ingevoerd kan worden (dus niet alleen van onderaf, maar ook van bovenaf), heb ik contact met het Assessment Centre van Special Education in Accra en het Education College in Wa. Als ze er iets in zien en willen invoeren, wil ik ze een koffertje cadeau doen (van andermans leer...). Ook dit projekt is uniek voor Ghana, volgens mensen in het onderwijs. Dus duimen jullie mee??